กล้ามเนื้อยึดลำไส้เล็กส่วนต้น (Suspensory Muscle of Duodenum)

สรุปใจความสำคัญ

เป็นจุดแบ่งทางกายวิภาคระหว่างลำไส้เล็กส่วนต้น (duodenum) และลำไส้เล็กส่วนกลาง (jejunum)
ใช้เป็นจุดแบ่งระหว่างทางเดินอาหารส่วนบนและส่วนล่างในทางการแพทย์เพื่อวินิจฉัยตำแหน่งเลือดออก
มีบทบาทสำคัญในการหมุนของลำไส้ในระยะตัวอ่อน (embryological rotation)
หากมีความยาวผิดปกติอาจนำไปสู่ภาวะ SMA Syndrome ซึ่งทำให้ลำไส้เล็กส่วนต้นถูกบีบอัด

กล้ามเนื้อยึดลำไส้เล็กส่วนต้น หรือที่รู้จักกันในชื่อ ligament of Treitz หรือ Treitz's muscle เป็นกล้ามเนื้อบางๆ ที่เชื่อมต่อระหว่างจุดรอยต่อของลำไส้เล็กส่วนต้น (duodenum) และลำไส้เล็กส่วนกลาง (jejunum) รวมถึงส่วนโค้งของรอยต่อลำไส้เล็กส่วนต้นและส่วนกลาง (duodenojejunal flexure) เข้ากับเนื้อเยื่อเกี่ยวพันที่ล้อมรอบหลอดเลือดแดง superior mesenteric และ coeliac arteries

ภาพแสดงตำแหน่งของกล้ามเนื้อยึดลำไส้เล็กส่วนต้น — ตำแหน่งของกล้ามเนื้อยึดลำไส้เล็กส่วนต้นในร่างกาย

โครงสร้างและลักษณะทางกายวิภาค

กล้ามเนื้อยึดลำไส้เล็กส่วนต้นทำหน้าที่เป็นจุดแบ่งอย่างเป็นทางการระหว่างลำไส้เล็กส่วนต้น (duodenum) และลำไส้เล็กส่วนกลาง (jejunum) โดยมีจุดกำเนิดมาจากขาขวาของกะบังลม (right crus of the diaphragm) ผ่านรอบหลอดอาหาร และต่อเนื่องเป็นเนื้อเยื่อเกี่ยวพันรอบก้านของหลอดเลือดแดง celiac artery และ superior mesenteric artery จากนั้นจึงผ่านด้านหลังของตับอ่อน และเข้าสู่ส่วนบนของเมเซนเทอรี (mesentery) เพื่อยึดติดกับรอยต่อระหว่าง duodenum และ jejunum

ความแปรผันทางกายวิภาค

ตำแหน่งการยึดเกาะของกล้ามเนื้อนี้มีความหลากหลายมากในแต่ละบุคคล โดยพบว่ามีเพียง 8% ของผู้คนที่กล้ามเนื้อนี้ยึดติดกับรอยต่อ duodenojejunal flexure เพียงจุดเดียว ในขณะที่ 40-60% ยึดติดเพิ่มเติมไปยังลำไส้เล็กส่วนต้นส่วนที่ 3 และ 4 และอีก 20-30% ยึดติดเฉพาะส่วนที่ 3 และ 4 เท่านั้น

หน้าที่และความสำคัญ

กล้ามเนื้อนี้ประกอบด้วยแถบกล้ามเนื้อลาย (skeletal muscle) จากกะบังลม และแถบกล้ามเนื้อเรียบ (smooth muscle) จากลำไส้เล็กส่วนต้น เมื่อกล้ามเนื้อหดตัว จะช่วยขยายมุมของรอยต่อ duodenojejunal flexure ทำให้สิ่งที่อยู่ในลำไส้เคลื่อนที่ได้สะดวกขึ้น

คัพภวิทยา (Embryology)

ในทางคัพภวิทยา กล้ามเนื้อยึดลำไส้เล็กส่วนต้นพัฒนามาจากเมโซเดิร์ม (mesoderm) และมีบทบาทสำคัญในการหมุนของลำไส้เล็กในระยะตัวอ่อน โดยทำหน้าที่เป็นจุดยึดเหนี่ยวสำหรับการหมุนของลำไส้

ความสำคัญทางคลินิก

ในทางการแพทย์ กล้ามเนื้อยึดลำไส้เล็กส่วนต้นเป็นจุดสังเกตทางกายวิภาคที่สำคัญมากในการแบ่งทางเดินอาหารส่วนบน (upper gastrointestinal tract) และทางเดินอาหารส่วนล่าง (lower gastrointestinal tract) ซึ่งมีความสำคัญในการวินิจฉัยแหล่งที่มาของการเลือดออกในทางเดินอาหาร:

การอาเจียนเป็นเลือดหรือถ่ายดำ (Melena): มักบ่งชี้ว่ามีการเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนบน
การถ่ายเป็นเลือดสด (Hematochezia): มักบ่งชี้ว่ามีการเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนล่าง

นอกจากนี้ การระบุตำแหน่งของ ligament of Treitz ในภาพถ่ายทางรังสียังมีความสำคัญในการวินิจฉัยภาวะลำไส้หมุนผิดที่ (malrotation of the gut) ซึ่งมักพบในเด็กเล็กที่มีอาการอาเจียนซ้ำๆ

ภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้อง

กลุ่มอาการหลอดเลือดแดง Superior Mesenteric (SMA Syndrome): เป็นภาวะที่หายากและเป็นอันตรายถึงชีวิต เกิดจากการที่ลำไส้เล็กส่วนต้นถูกบีบอัดระหว่างหลอดเลือดแดง aorta และ superior mesenteric artery ซึ่งในกรณีที่เป็นมาแต่กำเนิด อาจเกิดจากกล้ามเนื้อยึดลำไส้เล็กส่วนต้นที่สั้นเกินไป

ประวัติความเป็นมา

กล้ามเนื้อนี้ถูกตั้งชื่อตาม Václav Treitz ในปี ค.ศ. 1853 โดยเขาได้อธิบายว่าประกอบด้วยส่วนกล้ามเนื้อด้านล่างที่มีฐานกว้าง และส่วนเอ็นด้านบนที่ผสมกับเนื้อเยื่อเกี่ยวพันรอบหลอดเลือดแดง ในปัจจุบัน นักกายวิภาคศาสตร์เรียกสิ่งนี้ว่ากล้ามเนื้อยึดลำไส้เล็กส่วนต้น ในขณะที่แพทย์คลินิกมักเรียกว่า ligament of Treitz

คำถามที่พบบ่อย

Ligament of Treitz คืออะไร?

คือกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อเกี่ยวพันที่ยึดลำไส้เล็กส่วนต้นและลำไส้เล็กส่วนกลางเข้าด้วยกัน ทำหน้าที่เป็นจุดแบ่งทางกายวิภาคระหว่างทางเดินอาหารส่วนบนและส่วนล่าง

ทำไมตำแหน่งของกล้ามเนื้อนี้จึงสำคัญต่อแพทย์?

เพราะช่วยให้แพทย์สามารถระบุได้ว่าการเลือดออกในทางเดินอาหารเกิดขึ้นที่ส่วนบน (เหนือ ligament of Treitz) หรือส่วนล่าง (ใต้ ligament of Treitz) ซึ่งมีผลต่อการเลือกวิธีตรวจวินิจฉัย เช่น การส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนบนหรือส่วนล่าง

SMA Syndrome เกิดจากอะไรในกรณีที่เป็นมาแต่กำเนิด?

เกิดจากกล้ามเนื้อยึดลำไส้เล็กส่วนต้น (suspensory muscle of duodenum) ที่สั้นเกินไป ทำให้มุมระหว่างหลอดเลือดแดง aorta และ superior mesenteric artery แคบลง จนบีบอัดลำไส้เล็กส่วนต้น