ความสัมพันธ์ระหว่างสวิตเซอร์แลนด์และนาโต

สวิตเซอร์แลนด์เป็นประเทศในยุโรปที่ยึดถือหลักการความเป็นกลาง (Neutrality) อย่างเคร่งครัด จึงไม่ได้เป็นสมาชิกขององค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (NATO) อย่างไรก็ตาม สวิตเซอร์แลนด์ได้สร้างความร่วมมือกับนาโตผ่านโครงการ หุ้นส่วนเพื่อสันติภาพ (Partnership for Peace - PfP) มาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1996 เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงและความร่วมมือทางทหารในระดับพหุภาคี โดยที่ยังคงรักษาจุดยืนไม่เข้าเป็นสมาชิกพันธมิตรทางทหาร

พื้นฐานนโยบายความเป็นกลางของสวิตเซอร์แลนด์

ความเป็นกลางเป็นเสาหลักสำคัญของนโยบายต่างประเทศสวิตเซอร์แลนด์ โดยมีเป้าหมายเพื่อหลีกเลี่ยงการเข้าไปเกี่ยวข้องในความขัดแย้งทางอาวุธหรือความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างรัฐ ซึ่งเป็นนโยบายที่สวิตเซอร์แลนด์กำหนดขึ้นเองเพื่อรับประกันความมั่นคงภายนอกและส่งเสริมสันติภาพ

ประวัติความเป็นกลางทางทหาร

สวิตเซอร์แลนด์มีนโยบายความเป็นกลางทางทหารที่เก่าแก่ที่สุดในโลก โดยไม่ได้เข้าร่วมในสงครามต่างประเทศนับตั้งแต่การรับรองความเป็นกลางโดย สนธิสัญญาปารีส ค.ศ. 1815 (Treaty of Paris) หลังการล่มสลายของจักรวรรดินโปเลียน แม้ว่ามหาอำนาจในยุโรปจะตกลงกันในที่ประชุมคองเกรสแห่งเวียนนา (Congress of Vienna) เมื่อเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1815 ให้สวิตเซอร์แลนด์เป็นกลาง แต่การให้สัตยาบันขั้นสุดท้ายถูกเลื่อนออกไปเพื่อให้กองกำลังพันธมิตรสามารถเคลื่อนทัพผ่านดินแดนสวิสเพื่อบุกฝรั่งเศสได้ก่อน

หลักการความเป็นกลางของสวิตเซอร์แลนด์อ้างอิงตามหลักการของข้อตกลงกรุงเฮก (The Hague agreement) ซึ่งประกอบด้วย:

• การไม่เข้าร่วมในสงคราม
• การร่วมมือระหว่างประเทศได้ แต่ต้องไม่เป็นสมาชิกในพันธมิตรทางทหารใดๆ
• การไม่จัดส่งกองกำลังหรืออาวุธให้แก่คู่สงคราม
• การไม่ยินยอมให้ใช้ดินแดนเป็นทางผ่านสำหรับกองทัพของคู่สงคราม

ความสัมพันธ์กับสหภาพยุโรปและผลกระทบต่อความมั่นคง

สวิตเซอร์แลนด์ไม่ได้เป็นสมาชิกของสหภาพยุโรป (EU) เนื่องจากถูกปฏิเสธผ่านการลงประชามติในปี ค.ศ. 1992 และการปฏิเสธเข้าร่วมเขตเศรษฐกิจยุโรป (EEA) ในปีเดียวกัน อย่างไรก็ตาม สวิตเซอร์แลนด์มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับ EU ผ่านสนธิสัญญาทวิภาคีหลายฉบับ เพื่อให้สามารถเข้าร่วมในตลาดเดียว (Single Market) ได้โดยไม่ต้องเป็นสมาชิกเต็มตัว

การไม่เป็นสมาชิก EU ทำให้สวิตเซอร์แลนด์ไม่ต้องผูกพันกับข้อกำหนดด้านการป้องกันร่วมกันตามมาตรา 42.7 ของสนธิสัญญาว่าด้วยสหภาพยุโรป ซึ่งสอดคล้องกับนโยบายความเป็นกลางของตน

บทบาทในช่วงความขัดแย้งรัสเซีย-ยูเครน

การรุกรานยูเครนโดยรัสเซียในปี ค.ศ. 2022 นำมาซึ่งความท้าทายต่อการตีความนโยบายความเป็นกลางของสวิตเซอร์แลนด์ โดยรัฐบาลสวิสได้ตัดสินใจใช้มาตรการคว่ำบาตรรัสเซียตามแนวทางของสหภาพยุโรป ซึ่งรัฐบาลระบุว่าเป็นการดำเนินการภายใต้ขอบเขตของกฎหมายระหว่างประเทศและไม่ถือเป็นการละเมิดความเป็นกลาง

ประเด็นการส่งออกอาวุธ

ประเด็นที่ถกเถียงกันอย่างมากคือการขอให้สวิตเซอร์แลนด์อนุญาตให้ส่งออกอาวุธที่ผลิตในสวิตเซอร์แลนด์ (Re-export) ซึ่งประเทศอื่นซื้อไปแล้ว เพื่อส่งต่อไปยังยูเครน

• จุดยืนของรัฐบาล: ในเดือนเมษายน ค.ศ. 2022 สวิตเซอร์แลนด์ปฏิเสธคำขอของเยอรมนีในการส่งออกกระสุนปืนที่ผลิตในสวิสไปยังยูเครน โดยอ้างเหตุผลด้านความเป็นกลาง
• การทูตกับนาโต: ในวันที่ 23 มีนาคม ค.ศ. 2023 Viola Amherd สมาชิกสภาบริหารแห่งสหพันธ์ (Federal Councilor) ได้เดินทางเยือนสำนักงานใหญ่ของนาโต ณ กรุงบรัสเซลส์ เพื่อหารือเรื่องการส่งออกอาวุธ ซึ่งถือเป็นครั้งแรกที่สมาชิกสภาบริหารระดับสูงเดินทางเยือนนาโต แม้การหารือจะเป็นไปด้วยดี แต่สวิตเซอร์แลนด์ยังคงยืนยันจุดยืนเดิม
• ความขัดแย้งด้านข้อมูล: ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2023 มีรายงานการรั่วไหลของเอกสารจากกลุ่มแฮกเกอร์รัสเซีย (Joker DPR) ซึ่งระบุว่ามีระบบอาวุธของสวิตเซอร์แลนด์ เช่น รถหุ้มเกราะ Piranha-III จำนวน 22 คัน ถูกส่งไปยังยูเครนผ่านประเทศตัวกลาง เช่น เดนมาร์ก และรัฐบอลติก ซึ่งขัดกับคำประกาศอย่างเป็นทางการของรัฐบาลสวิส

ทัศนคติของประชาชนต่อการเข้าเป็นสมาชิกนาโต

ผลสำรวจความคิดเห็นในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2022 พบว่าประชาชนสวิตเซอร์แลนด์มีความเห็นแบ่งเป็นสองฝ่าย โดย 33% สนับสนุนการเข้าเป็นสมาชิกนาโต และ 56% สนับสนุนการกระชับความสัมพันธ์กับนาโตให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น แม้ว่าเสียงส่วนใหญ่จะยังไม่สนับสนุนการเป็นสมาชิกเต็มตัว แต่แนวโน้มการเปิดรับความร่วมมือทางทหารเพิ่มสูงขึ้นเนื่องจากสถานการณ์ความมั่นคงในยุโรปที่เปลี่ยนแปลงไป