สกุลเงินฐานเวลา (Time-based Currency) ระบบแลกเปลี่ยนเวลาเพื่อสังคม

ในทางเศรษฐศาสตร์ สกุลเงินฐานเวลา (Time-based currency) คือสกุลเงินทางเลือกหรือระบบการแลกเปลี่ยนที่ใช้ "ชั่วโมงคน" (person-hour) หรือหน่วยเวลาอื่นๆ เป็นหน่วยในการวัดมูลค่า แทนที่จะใช้เงินตราตามปกติ

หลักการทำงานของสกุลเงินฐานเวลา

ระบบนี้มีแนวคิดพื้นฐานที่แตกต่างกันไปตามรูปแบบการนำไปใช้ ดังนี้:

• ความเท่าเทียมของเวลา: หลายระบบให้คุณค่ากับผลงานของทุกคนอย่างเท่าเทียมกัน โดยกำหนดให้ 1 ชั่วโมงการทำงาน เท่ากับ 1 เครดิตบริการ เช่น หากนาย ก. อาสาทำงานให้ นาย ข. เป็นเวลาหนึ่งชั่วโมง นาย ก. จะได้รับเครดิตหนึ่งชั่วโมง ซึ่งสามารถนำไปแลกบริการหนึ่งชั่วโมงจากอาสาสมัครคนอื่นๆ ในเครือข่ายได้
• หน่วยเวลาย่อย: บางระบบอาจใช้หน่วยที่เล็กกว่าชั่วโมง เช่น นาที หรือทุกๆ 10-15 นาที เพื่อความละเอียดในการแลกเปลี่ยน
• การแลกเปลี่ยนสินค้า: แม้ส่วนใหญ่จะเป็นการแลกเปลี่ยนบริการ แต่สามารถนำมาใช้แลกเปลี่ยนสินค้าได้โดยการ "ตั้งราคา" ตามอัตราค่าจ้างรายชั่วโมงเฉลี่ยของประเทศ เช่น หากค่าจ้างเฉลี่ยคือ 20 ดอลลาร์ต่อชั่วโมง สินค้าที่มีมูลค่า 20 ดอลลาร์ จะถูกตีค่าเท่ากับ 1 ชั่วโมงการทำงาน

ประวัติความเป็นมา

ศตวรรษที่ 19 จุดเริ่มต้นของทฤษฎีมูลค่าแรงงาน

การแลกเปลี่ยนฐานเวลาเริ่มปรากฏให้เห็นตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 19 โดยมีบุคคลสำคัญและเหตุการณ์ดังนี้:

• Josiah Warren: ผู้ก่อตั้ง Cincinnati Time Store (ค.ศ. 1827–1830) ในสหรัฐอเมริกา เพื่อทดสอบทฤษฎีมูลค่าแรงงานทางเศรษฐกิจ โดยใช้แรงงานเป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยน
• Robert Owen: นักสังคมนิยมชาวเวลส์ ผู้ก่อตั้ง National Equitable Labour Exchange ในลอนดอน (ค.ศ. 1832) ซึ่งมีการออก "Labour Notes" หรือตั๋วแรงงานที่มีหน่วยเป็นชั่วโมง (เช่น 1, 2, 5, 10, 20, 40 และ 80 ชั่วโมง)
• Pierre-Joseph Proudhon: นักอนาธิปไตยผู้เสนอระบบ "Time chits" ในปี ค.ศ. 1848
• Karl Marx: ในงานเขียน Critique of the Gotha Program (ค.ศ. 1875) มาร์กซ์ได้กล่าวถึง "Labor Certificates" (Arbeitszertifikaten) ซึ่งเป็นใบรับรองจากสังคมว่าบุคคลนั้นได้ทำงานไปจำนวนเท่าใด เพื่อนำไปแลกสินค้าจากคลังส่วนกลาง

ศตวรรษที่ 20 การกำเนิดของธนาคารเวลา (Time Bank)

ในปี ค.ศ. 1973 Teruko Mizushima หญิงชาวญี่ปุ่นได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้สร้าง "ธนาคารเวลา" (Time Bank) แห่งแรกของโลก

Mizushima เริ่มพัฒนาแนวคิดนี้จากการนำทักษะการเย็บปักถักร้อยของเธอไปแลกกับผักสดในช่วงที่ญี่ปุ่นประสบปัญหาขาดแคลนวัสดุหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ต่อมาเธอได้ก่อตั้ง Volunteer Labour Bank (ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น Volunteer Labour Network) ซึ่งเติบโตอย่างรวดเร็ว โดยในปี ค.ศ. 1983 มีสมาชิกมากกว่า 3,800 คน และมีสาขากว่า 262 แห่ง รวมถึงสาขาในรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกาด้วย