นโยบายสภาพแวดล้อมที่ไม่เป็นมิตรของกระทรวงมหาดไทยสหราชอาณาจักร

นโยบายสภาพแวดล้อมที่ไม่เป็นมิตร (Hostile Environment policy) คือชุดมาตรการทางบริหารและกฎหมายของรัฐบาลสหราชอาณาจักร ที่ออกแบบมาเพื่อให้การพำนักในประเทศเป็นเรื่องยากที่สุดสำหรับบุคคลที่ไม่มีสิทธิพำนักอย่างถูกต้องตามกฎหมาย โดยมีจุดประสงค์เพื่อให้บุคคลเหล่านี้ตัดสินใจ "เดินทางกลับประเทศโดยสมัครใจ"

นโยบายนี้ถูกประกาศใช้อย่างเป็นทางการในปี 2012 ภายใต้รัฐบาลผสมระหว่างพรรคอนุรักษนิยมและพรรคเสรีประชาธิปไตย โดยถูกมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ในการลดจำนวนผู้อพยพเข้าสู่สหราชอาณาจักรให้เป็นไปตามเป้าหมายที่ระบุไว้ในคำแถลงนโยบายการเลือกตั้งปี 2010 ของพรรคอนุรักษนิยม

ที่มาของคำศัพท์

คำว่า "สภาพแวดล้อมที่ไม่เป็นมิตร" ถูกนำมาใช้โดย เทเรซา เมย์ (Theresa May) ขณะดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย (Home Secretary) ในปี 2012 โดยเธอกล่าวว่า "เป้าหมายคือการสร้างสภาพแวดล้อมที่ไม่เป็นมิตรอย่างแท้จริงสำหรับผู้อพยพผิดกฎหมายในอังกฤษ" อย่างไรก็ตาม มีการบันทึกว่า เลียม เบิร์น (Liam Byrne) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงตรวจคนเข้าเมืองจากพรรคแรงงาน เคยใช้คำว่า "สภาพแวดล้อมที่ไม่เป็นมิตร" มาก่อนแล้วในปี 2007 ในเอกสารการปรึกษาหารือเพื่อสร้างความยากลำบากแก่ผู้ที่พำนักในประเทศอย่างผิดกฎหมาย

รายละเอียดของมาตรการ

นโยบายนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการบังคับใช้กฎหมายโดยเจ้าหน้าที่ตรวจคนเข้าเมืองเท่านั้น แต่ยังขยายความรับผิดชอบไปยังภาคส่วนอื่น ๆ ในสังคมเพื่อให้เกิดการตรวจสอบสิทธิพำนักอย่างเข้มงวด ดังนี้:

• การตรวจสอบสิทธิพำนัก: ภายใต้พระราชบัญญัติการตรวจคนเข้าเมืองปี 2014 และ 2016 กำหนดให้เจ้าของบ้านให้เช่า, บริการสาธารณสุข (NHS), องค์กรการกุศล และธนาคาร ต้องทำการตรวจสอบเอกสารระบุตัวตนและสิทธิในการพำนักของบุคคล
• หลักการ "ส่งกลับก่อน อุทธรณ์ทีหลัง": ในปี 2013 เทเรซา เมย์ ระบุว่ารัฐบาลจะขยายจำนวนการอุทธรณ์แบบไม่ระงับการส่งกลับ ซึ่งหมายความว่าในกรณีที่ไม่มีความเสี่ยงต่ออันตรายร้ายแรงและไม่สามารถย้อนกลับได้ รัฐบาลสามารถส่งตัวบุคคลกลับประเทศต้นทางก่อน แล้วจึงให้ดำเนินการอุทธรณ์ในภายหลัง
• การกดดันทางจิตวิทยา: มีการใช้กลยุทธ์ เช่น รถโฆษณา "Go Home" (กลับบ้านเสียเถิด) ภายใต้ปฏิบัติการ Vaken รวมถึงการติดประกาศในหนังสือพิมพ์ ร้านค้า และศาสนสถานของกลุ่มชาติพันธุ์ เพื่อกระตุ้นให้เกิดการเดินทางกลับโดยสมัครใจ

ผลกระทบและกรณีอื้อฉาว Windrush

นโยบายนี้ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักว่าขาดมนุษยธรรม ไร้ประสิทธิภาพ และขัดต่อกฎหมาย โดยส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อ คนรุ่น Windrush (Windrush generation) ซึ่งเป็นพลเมืองเครือจักรภพที่เดินทางมาตั้งถิ่นฐานในสหราชอาณาจักรอย่างถูกต้องตามกฎหมายในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 แต่กลับถูกระบุว่าเป็นผู้อพยพผิดกฎหมายเนื่องจากไม่สามารถแสดงหลักฐานการพำนักที่เพียงพอตามมาตรฐานใหม่ของนโยบายนี้

เหตุการณ์ดังกล่าวส่งผลให้พลเมืองจำนวนมากถูกปฏิเสธการเข้าถึงบริการสาธารณสุข ถูกไล่ออกจากงาน และบางรายถูกส่งตัวกลับประเทศต้นทางทั้งที่มีสิทธิพำนักอย่างถูกต้อง นำไปสู่การลาออกของ แอมเบอร์ รัดด์ (Amber Rudd) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยในวันที่ 29 เมษายน 2018

การวิพากษ์วิจารณ์และข้อโต้แย้งทางกฎหมาย

สภาสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติระบุว่านโยบายนี้ส่งเสริมให้เกิดทัศนคติเกลียดชังชาวต่างชาติ (Xenophobia) ภายในสหราชอาณาจักร ขณะที่คณะกรรมการความเท่าเทียมและสิทธิมนุษยชนพบว่านโยบายดังกล่าวละเมิดกฎหมายว่าด้วยความเท่าเทียม

ในด้านกฎหมาย ศาลอุทธรณ์แห่งอังกฤษและเวลส์ได้วิจารณ์ความซับซ้อนของนโยบายนี้ว่ามีลักษณะแบบ "ไบแซนไทน์" (Byzantine) หรือมีความซับซ้อนจนเกินความจำเป็นและสร้างความสับสน นอกจากนี้ ข้อมูลในปี 2018 พบว่ากระทรวงมหาดไทยแพ้คดีในการอุทธรณ์สถานะผู้ลี้ภัยถึง 75% ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความผิดพลาดในการตัดสินใจของเจ้าหน้าที่รัฐ