วิกฤตผู้ลี้ภัยยูเครน ผลกระทบและสถานการณ์ปัจจุบัน

วิกฤตผู้ลี้ภัยยูเครนเริ่มต้นขึ้นจากการรุกรานของรัสเซียในเดือนกุมภาพันธ์ 2022 ซึ่งนำไปสู่การอพยพครั้งใหญ่ที่สุดในศตวรรษที่ 21 และเป็นวิกฤตผู้ลี้ภัยครั้งที่ 4 ที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์สมัยใหม่ โดยมีอัตราการหลบหนีที่สูงที่สุดในโลก

สถานการณ์ปัจจุบันและตัวเลขผู้ลี้ภัย

ข้อมูลจาก UNHCR และ IOM ในปี 2024 ระบุว่ามีผู้ลี้ภัยยูเครน 5.7 ล้านคนอยู่นอกประเทศยูเครน และมีผู้พลัดถิ่นภายในประเทศอีก 5.3 ล้านคน รวมแล้วมีผู้ได้รับผลกระทบกว่า 11 ล้านคน โดย 90% ของผู้ลี้ภัยที่อยู่นอกประเทศส่วนใหญ่พำนักอยู่ในประเทศต่างๆ ในสหภาพยุโรป

ประชากรกลุ่มเสี่ยง

ประมาณ 90% ของผู้ลี้ภัยทั้งหมดเป็นผู้หญิงและเด็ก เนื่องจากกฎหมายอัยการศึกของยูเครนห้ามผู้ชายอายุระหว่าง 18 ถึง 60 ปีเดินทางออกจากประเทศ

การกระจายตัวของผู้ลี้ภัยในยุโรป

ผู้ลี้ภัยส่วนใหญ่เดินทางเข้าสู่ประเทศเพื่อนบ้านทางทิศตะวันตก ได้แก่ โปแลนด์ สโลวาเกีย ฮังการี โรมาเนีย และมอลโดวา จากนั้นบางส่วนได้เคลื่อนย้ายต่อไปยังประเทศอื่นๆ ในยุโรป โดยประเทศที่มีผู้ลี้ภัยขอรับการคุ้มครองชั่วคราวมากที่สุด ได้แก่:

• เยอรมนี: 1.2 ล้านคน
• โปแลนด์: 1 ล้านคน
• สาธารณรัฐเช็ก: 0.4 ล้านคน

สหภาพยุโรป (EU) ได้ประกาศใช้คำสั่งคุ้มครองชั่วคราว (Temporary Protection Directive) เพื่อให้ผู้ลี้ภัยยูเครนมีสิทธิ์พำนัก ทำงาน และเรียนหนังสือในรัฐสมาชิก EU ได้เป็นเวลาหนึ่งปีในเบื้องต้น

ประเด็นด้านสิทธิมนุษยชนและการบังคับย้ายถิ่น

Human Rights Watch และ OHCHR ได้รายงานว่าพลเรือนชาวยูเครน โดยเฉพาะเด็กๆ ถูกบังคับให้ย้ายถิ่นฐานไปยังรัสเซีย โดยกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ประเมินว่ามีพลเรือนรวมถึงเด็กอย่างน้อย 900,000 คนถูกบังคับให้ย้ายไปยังรัสเซียในช่วง 6 เดือนแรกของการรุกราน นอกจากนี้ ข้อมูลจาก Yale Humanitarian Research Lab ในปี 2025 ระบุว่ามีเด็กชาวยูเครนมากกว่า 35,000 คนถูกลักพาตัวโดยรัสเซีย

การเดินทางและการขนส่ง

รถไฟมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการอพยพ โดยบริษัทรถไฟยูเครน (Ukrainian Railways) ขนส่งผู้โดยสารกว่า 2.5 ล้านคนภายใน 3 สัปดาห์แรกของการรุกราน ในช่วงพีคมีการขนส่งคนถึง 190,000 คนต่อวัน โดยรถไฟต้องปรับตัวตามสถานการณ์ เช่น การดับไฟตอนกลางคืนเพื่อลดความเสี่ยงจากการถูกโจมตี

ผู้ลี้ภัยก่อนการรุกรานปี 2022

ก่อนการรุกรานในปี 2022 การผนวกดินแดนไครเมียและการสู้รบในดอนบาสตั้งแต่ปี 2014 ได้ทำให้เกิดผู้ลี้ภัยและผู้พลัดถิ่นภายในประเทศมากกว่า 2 ล้านคน ซึ่งบางส่วนถูกเรียกว่า "ผู้ลี้ภัยที่ถูกลืมของยุโรป" เนื่องจากไม่ได้รับความสนใจจากสื่อและอัตราการขอลี้ภัยที่ประสบความสำเร็จต่ำกว่า