การบินด้วยเครื่องบินน้ำหนักเบาพิเศษ

การบินด้วยเครื่องบินน้ำหนักเบาพิเศษ (Ultralight aviation) หรือที่ในบางประเทศเรียกว่า การบินด้วยไมโครไลท์ (Microlight aviation) คือการขับขี่อากาศยานปีกตรึงที่มีน้ำหนักเบา โดยปกติจะมีที่นั่ง 1 หรือ 2 ที่นั่ง ออกแบบมาเพื่อการบินสันทนาการเป็นหลัก ในบางประเทศมีการแบ่งแยกประเภทระหว่างอากาศยานที่ควบคุมด้วยการถ่ายเทน้ำหนัก (Weight-shift control) และอากาศยานที่ควบคุมแบบสามแกนมาตรฐาน (Conventional three-axis control) ซึ่งประกอบด้วย แพนหางระดับ (Elevator), แพนหางดิ่ง (Rudder) และแผ่นแก้เอียง (Ailerons) โดยมักเรียกประเภทแรกว่าไมโครไลท์และประเภทหลังว่าอัลตราไลท์

ประวัติและความเป็นมา

ในช่วงปลายทศวรรษ 1970 ถึงต้นทศวรรษ 1980 กระแสการเล่นร่มร่อน (Hang gliding) ได้ผลักดันให้ผู้คนจำนวนมากแสวงหาวิธีการบินที่เข้าถึงได้ง่ายและมีราคาถูก ส่งผลให้หน่วยงานกำกับดูแลการบินในหลายประเทศเริ่มกำหนดนิยามของเครื่องบินน้ำหนักเบาที่บินด้วยความเร็วต่ำ เพื่อให้สามารถใช้กฎระเบียบขั้นต่ำในการควบคุมได้ เครื่องบินเหล่านี้จึงถูกเรียกว่า "เครื่องบินน้ำหนักเบาพิเศษ" หรือ "ไมโครไลท์" แม้ว่าข้อกำหนดด้านน้ำหนักและความเร็วจะแตกต่างกันไปตามกฎหมายของแต่ละประเทศ

ในยุโรป ตามนิยามของสหพันธ์การบินระหว่างประเทศ (FAI) กำหนดให้ความเร็วขณะร่วงหล่น (Stalling speed) สูงสุดไม่เกิน 65 กิโลเมตรต่อชั่วโมง (35 นอต) และน้ำหนักวิ่งขึ้นสูงสุดไม่เกิน 450 กิโลกรัม (หรือ 472.5 กิโลกรัม หากมีการติดตั้งร่มชูชีพฉุกเฉินแบบ Ballistic) ข้อกำหนดนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้เครื่องบินมีความเร็วในการลงจอดต่ำและใช้ระยะทางในการหยุดสั้นลงในกรณีที่เครื่องยนต์ขัดข้อง

สถานะและการแพร่หลาย

ในประเทศที่พัฒนาแล้ว เครื่องบินประเภทไมโครไลท์หรืออัลตราไลท์มีสัดส่วนที่สำคัญเมื่อเทียบกับอากาศยานพลเรือนทั้งหมด ตัวอย่างเช่น ในแคนาดา ข้อมูล ณ เดือนกุมภาพันธ์ 2018 พบว่าฝูงบินน้ำหนักเบาพิเศษคิดเป็นร้อยละ 20.4 ของอากาศยานพลเรือนที่จดทะเบียนทั้งหมด อย่างไรก็ตาม ในบางประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา ซึ่งไม่มีการจดทะเบียนเครื่องบินประเภทนี้ในบางระดับ ทำให้ไม่ทราบจำนวนที่แน่นอนของฝูงบินทั้งหมด

ข้อกำหนดทางกฎหมายในระดับสากล

กฎระเบียบของการบินน้ำหนักเบาพิเศษมีความแตกต่างกันอย่างมากในแต่ละภูมิภาค ดังนี้:

• สหราชอาณาจักร: ผู้ขับขี่เครื่องบินปีกตรึงน้ำหนักเบาหรือพารามอเตอร์ (Paramotors) ที่มีน้ำหนักรวมน้ำมันเชื้อเพลิงไม่เกิน 75 กิโลกรัม ไม่จำเป็นต้องมีใบอนุญาตขับขี่ แต่ต้องปฏิบัติตามกฎการบิน สำหรับเครื่องบินที่หนักกว่านี้ ผู้ขับขี่ต้องถือใบอนุญาตขับขี่ไมโครไลท์ เช่น NPPL(M)
• สหรัฐอเมริกา: สำนักงานบริหารการบินแห่งชาติ (FAA) มีนิยามที่แตกต่างจากประเทศอื่น โดยใช้กฎระเบียบ FAR 103 สำหรับยานพาหนะน้ำหนักเบาพิเศษ และได้เพิ่มหมวดหมู่ "อากาศยานกีฬาเบา" (Light-sport aircraft) ในปี 2004 เพื่อให้ครอบคลุมเครื่องบินที่มีลักษณะคล้ายไมโครไลท์ในยุโรป
• ออสเตรเลีย: การจดทะเบียนและควบคุมดูแลดำเนินการผ่านสมาคมร่มร่อนแห่งออสเตรเลีย (HGFA) หรือ Recreational Aviation Australia (RA Aus) โดยเครื่องบินส่วนใหญ่จะอยู่ภายใต้กฎระเบียบการบินพลเรือน
• นิวซีแลนด์: อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของ NZCAA โดยมีข้อกำหนดเฉพาะสำหรับไมโครไลท์ตาม Part 103 และ AC103-1