Universal Decimal Classification (UDC) คืออะไร? ระบบการจัดหมวดหมู่หนังสือให้เป็นสากล

Universal Decimal Classification (UDC) หรือ ระบบการจัดหมวดหมู่ทศนิยมสากล เป็นระบบการจัดหมวดหมู่ทางบรรณณารักษศาสตร์และห้องสมุดที่นำเสนอการจัดระเบียบสาขาวิชาความรู้ของมนุษย์ทุกแขนงอย่างเป็นระบบ โดยจัดเป็นระบบที่สอดคล้องกันซึ่งในนั้นสาขาวิชาความรู้ต่างๆ จะมีความสัมพันธ์และเชื่อมโยงกัน

การทำงานของระบบ UDC

UDC เป็นระบบการจัดหมวดหมู่แบบ analytico-synthetic และ faceted classification ซึ่งมีคำศัพท์และไวยากรณ์ที่ละเอียดมาก ทำให้สามารถทำดัชนีเนื้อหาและสืบค้นข้อมูลในคอลเลกชันขนาดใหญ่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ตั้งแต่ปี 1991 เป็นต้นมา UDC ได้รับการดูแลและบริหารจัดการโดย UDC Consortium ซึ่งเป็นสมาคมผู้จัดพิมพ์นานาชาติที่ไม่แสวงหาผลกำไร โดยมีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่กรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์

ความเป็นสากลและการพัฒนา

ไม่เหมือนกับระบบการจัดหมวดหมู่ห้องสมุดอื่นๆ ที่เริ่มต้นจากการเป็นระบบระดับชาติ UDC ถูกออกแบบมาให้เป็นระบบสากลตั้งแต่เริ่มต้น การแปลเป็นภาษาต่างๆ เริ่มต้นขึ้นในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 และได้รับการตีพิมพ์ในรูปแบบเล่มในกว่า 40 ภาษา และมีเวอร์ชันเว็บแบบย่อ (UDC Summary) ที่ให้บริการในกว่า 50 ภาษา

ระบบนี้ได้รับการปรับปรุงและขยายความสามารถให้ครอบคลุมความรู้ความเข้าใจของมนุษย์ที่เพิ่มขึ้นตลอดหลายปี และยังคงมีการทบทวนอย่างต่อเนื่องเพื่อให้ทันต่อการพัฒนาใหม่ๆ

การประยุกต์ใช้ในปัจจุบัน

แม้ว่าเดิมทีจะถูกออกแบบมาเพื่อเป็นระบบดัชนีและการสืบค้นข้อมูล แต่ด้วยโครงสร้างที่สมเหตุสมผลและขยายตัวได้ UDC จึงกลายเป็นหนึ่งในระบบการจัดระเบียบความรู้ที่ใช้กันอย่างแพร่หลายที่สุดในห้องสมุด โดยใช้สำหรับการจัดเรียงหนังสือบนชั้นวาง หรือการทำดัชนีเนื้อหา หรือใช้ทั้งสองอย่าง

รหัส UDC สามารถอธิบายเอกสารหรือวัตถุทุกประเภทได้ในระดับความละเอียดที่ละเอียดมาก ซึ่งรวมถึงเอกสารที่เป็นข้อความ และสื่ออื่นๆ เช่น ภาพยนตร์ วิดีโอ และการบันทึกเสียง ภาพประกอบ แผนที่ ตลอดจนถึงวัตถุในพิพิธภัณฑ์ (realia)

ประวัติความเป็นมา

UDC ถูกพัฒนาโดยนักบรรณณารักษ์ชาวเบลเยียม Paul Otlet และ Henri La Fontaine ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 โดยในปี 1895 พวกเขาได้สร้าง Universal Bibliographic Repertory (RBU) ซึ่งตั้งใจให้เป็นดัชนีจัดหมวดหมู่ที่ครอบคลุมข้อมูลที่ตีพิมพ์ทั้งหมด

แนวคิดเรื่องการใช้บัตรรายการ (card catalogue) ได้รับมาจาก Herbert Haviland Field นักสัตววิทยาชาวอเมริกัน โดย Otlet ได้รับอนุญาตจาก Melvil Dewey ให้แปลระบบ Dewey Decimal Classification (DDC) เป็นภาษาฝรั่งเศส แต่ต่อมาได้มีการพัฒนาระบบนี้ให้ก้าวหน้ากว่าการแปลเพียงอย่างเดียว โดยเปลี่ยนจากระบบการจัดหมวดหมู่แบบ enumerative (ซึ่งระบุรายการวิชาที่หัวข้อข้อความระบุไว้ล่วงหน้า) ให้เป็นระบบที่อนุญาตให้การ synthesis (การสร้างรหัสผสมเพื่อระบุวิชาที่สัมพันธ์กันซึ่งไม่สามารถคาดการณ์ได้ทั้งหมด)

ในฉบับพิมพ์ครั้งแรกในปี 1905 (Manuel du Répertoire bibliographique universel) ระบบ UDC ได้นำเสนอนวัตกรรมที่ปฏิวัติการจัดหมวดหมู่ความรู้ ได้แก่:

• ตารางช่วยทั่วไป (Common Auxiliary Tables): ตารางของแนวคิดที่นำมาใช้ได้ทั่วไป (aspect-free)
• ตารางช่วยพิเศษ (Special Auxiliary Tables): ตารางที่มีคุณลักษณะเฉพาะในสาขาวิชาความรู้บางสาขา
• ตารางสัญลักษณ์และไวยากรณ์: ระบบการเขียนรหัสที่แสดงออกถึงความสัมพันธ์ระหว่างหัวข้อ เพื่อสร้างเป็นภาษาเอกสาร (documentation language)

Universal Bibliographic Repertory เติบโตจนมีบันทึกมากกว่า 11 ล้านรายการในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่ 1 และปัจจุบันคอลเลกชันนี้ยังคงจัดแสดงอยู่ที่ Mundaneum ในเมืองมงส์ ประเทศเบลเยียม ซึ่งได้รับการยอมรับจาก UNESCO Memory of the World ในปี 2013 ในฐานะมรดกทางเอกสารของโลก

การนำไปใช้งานจริง

UDC ถูกนำไปใช้ในห้องสมุดประมาณ 150,000 แห่งใน 130 ประเทศ และในบริการบรรณานุกรมจำนวนมากที่ต้องการการทำดัชนีเนื้อหาอย่างละเอียด

ในอดีต UDC มักถูกนำมาใช้ในการทำดัชนีบทความทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญก่อนยุคการตีพิมพ์ทางอิเล็กทรอนิกส์