Viola ทำความรู้จักกับดอกไม้ตระกูลวิโอลาและแพนซี่

Viola หรือที่รู้จักกันทั่วไปในชื่อ วิโอลา หรือ ไวโอเล็ต เป็นสกุลของพืชดอกในวงศ์ Violaceae ซึ่งเป็นสกุลที่ใหญ่ที่สุดในวงศ์นี้ โดยมีสายพันธุ์มากกว่า 680 ชนิด ซึ่งส่วนใหญ่พบได้ในซีกโลกเหนือเขตอบอุ่น อย่างไรก็ตาม บางสายพันธุ์ยังพบได้ในพื้นที่ที่ห่างไกลกันอย่างฮาวาย ออสตราเลเซีย และเทือกเขาแอนดีส

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

พืชในสกุล Viola สามารถเป็นได้ทั้งพืชล้มลุกปีเดียว พืชล้มลุกหลายปี หรือพุ่มไม้ขนาดเล็ก โดยมีลักษณะเด่นดังนี้:

• ใบ: โดยทั่วไปจะมีรูปหัวใจหรือรูปไต (reniform) ขอบใบหยัก ซึ่งบางสายพันธุ์อาจมีใบเรียวยาวหรือรูปฝ่ามือ ใบเรียงสลับกัน และมักมีหูใบ (stipules) ที่มีลักษณะคล้ายใบไม้
• ดอกไม้: ดอกส่วนใหญ่มีสมมาตรแบบซ้ายขวา (zygomorphic) และออกดอกเดี่ยว แต่บางครั้งอาจออกเป็นช่อ (cymes) กลีบดอกมี 5 กลีบ โดย 4 กลีบด้านบนจะโค้งขึ้นหรือเป็นรูปพัด และมีกลีบดอกล่าง 1 กลีบที่กว้างและมีแฉกชี้ลงด้านล่าง
• เกสรและรังไข่: มีเกสรตัวผู้ 5 อัน และรังไข่เหนือวงกลีบ (superior ovary) ซึ่งจะพัฒนาเป็นผลแคปซูลผนังหนา เมื่อแห้งแล้ว ผลจะแตกออกเป็น 3 วาล์ว และอาจดีดเมล็ดออกไปได้ไกลหลายเมตร

ความแตกต่างระหว่างวิโอลาและแพนซี่

ในทางพฤกษศาสตร์ พืชทั้งสองชนิดนี้อยู่ในสกุลเดียวกัน แต่ในทางวนวัฒนธรรม (horticulture) คำว่า "แพนซี่" (Pansy) มักใช้เรียกสายพันธุ์ลูกผสมที่ได้รับการพัฒนาให้มีดอกขนาดใหญ่และมีหลายสีสันสดใส ซึ่งมักจะปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับในสวนหรือปลูกเป็นไม้คลุมดิน

เคมีพฤกษศาสตร์ (Phytochemistry)

ลักษณะเด่นประการหนึ่งของดอกวิโอลาคือกลิ่นหอมที่ลึกลับ ซึ่งเกิดจากสารประกอบคีโตนที่เรียกว่า ไอโอโนน (ionone) ซึ่งมีคุณสมบัติทำให้ตัวรับกลิ่นในจมูกเกิดอาการชาชั่วคราว ทำให้เราไม่สามารถได้กลิ่นดอกไม้ชนิดนี้ได้ต่อเนื่องจนกว่าเส้นประสาทจะฟื้นตัว

ประวัติและการจำแนกประเภท

สกุล Viola ถูกบรรยายลักษณะครั้งแรกโดย Carl Linnaeus ในปี ค.ศ. 1753 โดยเริ่มจาก 19 สายพันธุ์ ต่อมามีการศึกษาทางพันธุกรรม (molecular phylogenetic studies) พบว่า Viola อยู่ใน Clade I ของวงศ์ Violaceae ร่วมกับสกุล Schweiggeria, Noisettia และ Allexis