เสียงรัวปุ่มเหงือกและฟันแบบก้อง

เสียงรัวปุ่มเหงือกและฟันแบบก้อง (Voiced dental and alveolar trills) เป็นเสียงพยัญชนะประเภทหนึ่งที่พบได้ในหลายภาษาทั่วโลก โดยมีลักษณะเด่นคือการทำให้ส่วนของลิ้นสั่นรัวเนื่องจากกระแสลมที่พ่นออกมา ซึ่งเป็นเสียงที่คุ้นเคยกันดีในตัวอักษร ⟨r⟩ ของภาษาอิตาลี หรือ ⟨rr⟩ ในภาษาสเปน

สัญลักษณ์และการแทนเสียง

ในสัทอักษรสากล (International Phonetic Alphabet หรือ IPA) เสียงรัวบริเวณฟัน ปุ่มเหงือก และหลังปุ่มเหงือก จะใช้สัญลักษณ์ ⟨r⟩ แทน ซึ่งมักถูกเรียกว่า "เสียง R รัว" (Rolled R หรือ Trilled R)

อย่างไรก็ตาม ในการถอดเสียงทางสัทศาสตร์ของบางภาษา เช่น ภาษาอังกฤษหรือภาษาเยอรมัน ซึ่งมีเสียงพยัญชนะกลุ่ม rhotic ที่ไม่ใช่เสียงรัวปุ่มเหงือก มักจะใช้สัญลักษณ์ ⟨r⟩ ในพจนานุกรมเพื่อความสะดวกในการจัดพิมพ์และเพื่อให้สอดคล้องกับตัวสะกดในภาษานั้นๆ

ลักษณะการออกเสียง

เสียงรัวปุ่มเหงือกและฟันแบบก้องมีคุณลักษณะทางสัทศาสตร์ดังนี้:

• ลักษณะการออกเสียง (Manner of Articulation): เป็นเสียงรัว (Trill) ซึ่งเกิดจากการปล่อยกระแสลมผ่านอวัยวะที่ใช้ในการออกเสียงจนเกิดการสั่นสะเทือน
• ตำแหน่งการออกเสียง (Place of Articulation): อาจเกิดขึ้นได้ที่บริเวณฟัน (Dental), ปุ่มเหงือก (Alveolar) หรือหลังปุ่มเหงือก (Post-alveolar)
• ส่วนของลิ้นที่ใช้ (Active Articulator): ส่วนใหญ่เป็นเสียงปลายลิ้น (Apical) คือใช้ปลายลิ้นในการออกเสียง
• การสั่นของเส้นเสียง (Phonation): เป็นเสียงก้อง (Voiced) เนื่องจากเส้นเสียงมีการสั่นสะเทือนขณะออกเสียง
• ช่องทางลม (Orality): เป็นเสียงทางช่องปาก (Oral) โดยไม่มีลมเล็ดลอดออกทางจมูก
• ทิศทางลม (Median): เป็นเสียงกลางลิ้น (Median) โดยกระแสลมจะพุ่งผ่านกึ่งกลางของลิ้น
• กลไกการสร้างลม (Airstream Mechanism): ใช้กลไกลมจากปอด (Pulmonic) ซึ่งเป็นกลไกปกติในการพูดส่วนใหญ่

ในกลุ่มภาษาอินโด-ยูโรเปียน เสียงรัวนี้อาจลดรูปเหลือเพียงการสั่นเพียงครั้งเดียวในตำแหน่งที่ไม่เน้นเสียง (Unstressed positions) เช่น ในภาษาอิตาลี เสียงรัวปกติอาจมีการสั่นเพียง 1-2 ครั้ง ในขณะที่เสียงรัวซ้อน (Geminate trill) จะมีการสั่นตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไป ส่วนภาษาที่มีการสั่นรัวหลายครั้งเสมอ ได้แก่ ภาษาแอลเบเนีย ภาษาสเปน ภาษากรีกสำเนียงไซปรัส และบางสำเนียงของภาษาอาร์เมเนียและโปรตุเกส

ข้อจำกัดทางกายภาพ

ผู้ที่มีภาวะลิ้นติด (Ankyloglossia) อาจประสบความยากลำบากอย่างมากในการออกเสียงรัว เนื่องจากความสามารถในการเคลื่อนไหวของลิ้นมีจำกัด

เสียงรัวแบบเสียดแทรก (Fricative Trill)

ในบางภาษา เช่น ภาษาเช็ก มีเสียงรัวปุ่มเหงือกสองประเภทที่แตกต่างกัน นอกจากเสียงรัวปลายลิ้นปกติ (เขียนแทนด้วย r) ยังมีเสียงรัวแบบใช้หน้าลิ้น (Laminal trill) ซึ่งเขียนแทนด้วย ⟨ř⟩ (เช่นในคำว่า rybáři [ˈrɪbaːr̝ɪ] ที่แปลว่า ชาวประมง หรือนามสกุล Dvořák)

เสียง ⟨ř⟩ มีลักษณะกึ่งเสียงเสียดแทรก (Fricative) โดยตำแหน่งของลิ้นจะยกตัวสูงขึ้น ทำให้เกิดเสียงคล้ายกับการออกเสียง [r] และ [ʒ] พร้อมกัน ในสัทอักษรสากล (IPA) มักเขียนแทนด้วย ⟨r̝⟩ หรือ ⟨r̻⟩

นอกจากนี้ยังพบเสียงรัวแบบเสียดแทรกในภาษาโคบอน (Kobon) ของปาปัวนิวกินี และภาษาคปเว (Kpwe) ของแคเมอรูน แม้ว่าระดับของการเสียดแทรกของลมจะมีความแตกต่างกันไปในแต่ละภาษา