การย้ายพรรคการเมืองในนิวซีแลนด์ (Waka Jumping)

Waka Jumping หรือที่เรียกกันในภาษาอังกฤษว่า Party Hopping คือปรากฏการณ์ที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (MP) ของประเทศนิวซีแลนด์ เปลี่ยนสังกัดพรรคการเมืองในระหว่างวาระการดำรงตำแหน่ง โดยนำที่นั่งในสภาติดตัวไปด้วย ซึ่งการกระทำดังกล่าวอาจส่งผลกระทบต่อสัดส่วนความเป็นตัวแทนของพรรคการเมืองในรัฐสภาที่มาจากการเลือกตั้ง

ที่มาของคำศัพท์

คำว่า "Waka Jumping" เป็นคำแสลงที่หยิบยกมาจากวัฒนธรรมของชาวเมารี โดยคำว่า Waka หมายถึง เรือแคนูแบบดั้งเดิม การเปรียบเปรยนี้มีความหมายคล้ายกับสำนวนภาษาอังกฤษว่า "jump ship" ซึ่งหมายถึงการละทิ้งหน้าที่หรือการออกจากกลุ่มอย่างกะทันหันและไม่เป็นไปตามข้อตกลง

ผลกระทบต่อระบบการเลือกตั้งแบบ MMP

หลังจากนิวซีแลนด์เปลี่ยนมาใช้ระบบการเลือกตั้งแบบสัดส่วนผสม (Mixed-Member Proportional หรือ MMP) ในปี 1993 ได้เกิดการปรับตัวครั้งใหญ่จากระบบสองพรรคการเมืองเดิม นำไปสู่การก่อตั้งพรรคการเมืองใหม่ๆ เช่น พรรค New Zealand First และพรรค ACT อย่างไรก็ตาม ในช่วงแรกของการเปลี่ยนผ่านนี้มีการย้ายพรรคเกิดขึ้นบ่อยครั้ง โดยในช่วงสองสภาที่ก่อนจะมีการออกกฎหมายควบคุมในปี 2001 พบว่ามีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรถึง 22 คนที่ย้ายพรรค

วิวัฒนาการทางกฎหมาย

รัฐบาลนิวซีแลนด์ได้พยายามออกกฎหมายเพื่อป้องกันการย้ายพรรคเพื่อรักษาความเที่ยงตรงของสัดส่วนที่นั่งในสภา ดังนี้

พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมการเลือกตั้ง (ความซื่อสัตย์) ปี 2001

กฎหมายฉบับนี้ถูกนำเสนอโดย Margaret Wilson รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงยุติธรรมจากพรรคแรงงาน (Labour Party) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้สมาชิกสภาที่ได้รับเลือกผ่าน บัญชีรายชื่อ (List MP) ต้องลาออกจากสภาหากลาออกจากพรรคการเมืองที่ตนสังกัด อย่างไรก็ตาม กฎหมายฉบับนี้มีข้อกำหนดให้สิ้นสุดผลบังคับใช้ (Sunset Clause) หลังการเลือกตั้งปี 2005

ในทางปฏิบัติ พรรคการเมืองบางพรรคพยายามหาช่องว่างทางกฎหมาย เช่น กรณีของพรรค Alliance ในปี 2002 ที่เกิดการแตกแยกภายในพรรค แต่ผู้นำพรรคยังคงดำรงตำแหน่งในสภาเพื่อรักษาที่นั่งไว้ในขณะที่รณรงค์หาเสียงในนามพรรคใหม่ภายนอกสภา

พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมการเลือกตั้ง (ความซื่อสัตย์) ปี 2018

กฎหมายฉบับนี้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 4 ตุลาคม 2018 โดยถูกบรรจุไว้ในมาตรา 55A ของพระราชบัญญัติการเลือกตั้งปี 1993 ข้อกำหนดระบุว่า สมาชิกสภาที่ลาออกหรือถูกขับออกจากพรรค จะต้องพ้นจากตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หากผู้นำพรรคเดิมแจ้งต่อประธานสภาให้ดำเนินการขับออก ซึ่งจะทำให้ที่นั่งนั้นว่างลง

• สำหรับสมาชิกสภาแบบบัญชีรายชื่อ: จะถูกแทนที่ด้วยบุคคลลำดับถัดไปในบัญชีรายชื่อของพรรคนั้น
• สำหรับสมาชิกสภาแบบเขต: สามารถลงสมัครรับเลือกตั้งซ่อมในเขตเดิมของตนได้

กฎหมายฉบับปี 2018 นี้ไม่มีข้อกำหนดวันสิ้นสุดผลบังคับใช้ ทำให้มีผลบังคับใช้ต่อเนื่องจนกว่าจะมีการยกเลิก

ความพยายามในการยกเลิกกฎหมาย

ในปี 2020 David Carter สมาชิกสภาจากพรรค National ได้เสนอร่างกฎหมายเพื่อยกเลิกพระราชบัญญัติปี 2018 โดยได้รับการสนับสนุนจากพรรค Green Party ซึ่งเห็นว่ากฎหมายนี้จำกัดเสรีภาพของสมาชิกสภา อย่างไรก็ตาม หลังจากพรรคแรงงานชนะการเลือกตั้งปี 2020 ด้วยเสียงข้างมากเด็ดขาด พรรคแรงงานได้ใช้เสียงส่วนใหญ่ในสภาโหวตระงับร่างกฎหมายยกเลิกดังกล่าวในช่วงปี 2021