เกาะเว่ยโจว เกาะภูเขาไฟและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งกวางสี

เกาะเว่ยโจว (จีนตัวย่อ: 涠洲岛; จีนตัวเต็ม: 潿洲島; พินอิน: Wéizhōu Dǎo) เป็นเกาะในเขตการปกครองของมณฑลกวางสีจ้วง ประเทศจีน ตั้งอยู่ในอ่าวเป่ยปู้ (Beibu Gulf) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของอ่าวตังเกี๋ย ทางทิศตะวันตกของคาบสมุทรเหลยโจว ทางใต้ของเมืองเป่ยไห่ และทางตะวันออกของประเทศเวียดนาม ในด้านการปกครอง เกาะแห่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของตำบลเว่ยโจว เขตไห่เฉิง เมืองเป่ยไห่ ชื่อของเกาะมีที่มาจากคำในภาษาจีนว่า 潿 (wéi) ซึ่งหมายถึง "น้ำนิ่ง" และ 洲 (zhōu) ซึ่งหมายถึง "เกาะกลางน้ำ"

ภูมิศาสตร์และลักษณะทางกายภาพ

เกาะเว่ยโจวมีความยาวในแนวเหนือ-ใต้ประมาณ 6.5 กิโลเมตร และกว้างในแนวตะวันออก-ตะวันตกประมาณ 6 กิโลเมตร มีแนวชายฝั่งยาว 15.6 กิโลเมตร โดยมีหาดทรายยาวประมาณ 6 ถึง 10 กิโลเมตร พื้นที่ทางตอนใต้ของเกาะมีความสูงชันมากกว่าทางตอนเหนือ และเป็นที่ตั้งของท่าเรือหนานวาน (Nanwan Port) นอกจากนี้ บริเวณรอบเกาะยังมีแนวปะการังที่ก่อตัวขึ้นอย่างสมบูรณ์

ธรณีวิทยาและกำเนิดภูเขาไฟ

เกาะเว่ยโจวได้รับการยอมรับว่าเป็นเกาะภูเขาไฟที่อายุน้อยที่สุดในประเทศจีน โดยสันนิษฐานว่าเกิดจากจุดร้อน (Mantle Plume) ที่พุ่งขึ้นมาเมื่อประมาณ 50-32 ล้านปีก่อน ซึ่งเป็นผลมาจากการชนกันของแผ่นเปลือกโลกอินเดียและยูเรเซีย การไหลของแมกมาในชั้นฐานธรณีภาคได้มีส่วนช่วยในการสร้างทะเลจีนใต้

หลักฐานที่แสดงว่าจุดร้อนนี้ยังคงมีผลอยู่คือการปะทุของหินบะซอลต์ในทะเลจีนใต้และพื้นที่ใกล้เคียงตั้งแต่ยุคไพลโอซีน (Pliocene) เช่น ภูเขาไฟยันตุนหลิง (Yandunling) และยันโถวหลิง (Yantouling) รวมถึงกลุ่มภูเขาไฟเหลยฉยง (Leiqiong) เกาะเว่ยโจว และเกาะเซี่ยหยาง (Xieyang Island)

อุณหภูมิเฉลี่ยของชั้นแมนเทิลใต้เกาะเว่ยโจวอยู่ที่ประมาณ 1,661 องศาเซลเซียส ซึ่งเป็นค่าที่อยู่ระหว่างจุดร้อนฮาวายและจุดร้อนไอซ์แลนด์

ลำดับการปะทุของภูเขาไฟ

กิจกรรมทางภูเขาไฟในพื้นที่นี้แบ่งออกเป็น 4 ช่วงหลัก:

• ช่วงที่ 1: เกิดขึ้นในยุคไพลสโตซีนตอนต้น (Early Pleistocene) โดยเริ่มจากการปะทุของเถ้าถ่านจากใต้ทะเล
• ช่วงที่ 2: เกิดขึ้นระหว่าง 9-225 ล้านปีก่อน (ตามข้อมูลบันทึก) เริ่มจากการปะทุของแมกมาบะซอลต์และสิ้นสุดลงด้วยการปะทุแบบไพโรคลาสติก ซึ่งเป็นช่วงที่มีการปะทุรุนแรงที่สุดทั้งบนเกาะเว่ยโจวและเกาะเซี่ยหยาง
• ช่วงที่ 3: เกิดขึ้นเมื่อ 200,000 ถึง 15,000 ปีก่อน เริ่มจากการพ่นระเบิดภูเขาไฟ (Volcanic bombs) จำนวนมากและสิ้นสุดลงด้วยแมกมาบะซอลต์
• ช่วงที่ 4: เกิดขึ้นเมื่อ 10,000 ถึง 7,100 ปีก่อน เป็นการปะทุเป็นระยะๆ โดยเริ่มจากระเบิดภูเขาไฟและสิ้นสุดลงด้วยเถ้าภูเขาไฟ

ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม

ในช่วงปี ค.ศ. 1869 ถึง 1879 ชาวฝรั่งเศสได้สร้างโบสถ์คาทอลิกสไตล์โกธิคที่มีความสูง 15 เมตร ในหมู่บ้านเซิ่งถัง (Shengtang Village) นอกจากนี้ยังมีโบสถ์เฉิงไจ่ (Chengzai Church) ที่สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1880 โดยมิชชันนารีคาทอลิกชาวฝรั่งเศสเช่นเดียวกัน ซึ่งเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ของการเผยแผ่ศาสนาคริสต์ในพื้นที่นี้

ความหลากหลายทางชีวภาพและการอนุรักษ์

เกาะเว่ยโจวและเกาะเซี่ยหยางได้รับการประกาศให้เป็น อุทยานธรณีวิทยาแห่งชาติภูเขาไฟเป่ยไห่เว่ยโจวเต่า (Beihai Weizhoudao Volcano National Geopark) เพื่ออนุรักษ์ลักษณะทางธรณีวิทยาและระบบนิเวศที่สมบูรณ์

การอนุรักษ์นก

พื้นที่นี้เป็นที่อยู่อาศัยของนกทั้งชนิดที่พำนักถาวรและนกอพยพรวม 147 สายพันธุ์ รวมถึงสายพันธุ์ที่ถูกคุกคาม เช่น นกช้อนหน้าดำ (Black-faced Spoonbill) โดยมีการจัดตั้งเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าระดับเขตปกครองตนเองในปี ค.ศ. 1982 และสถานีติดห่วงขานกอพยพในปี ค.ศ. 1985 นอกจากนี้ BirdLife International ยังกำหนดให้เกาะเว่ยโจวและเกาะเซี่ยหยางเป็นพื้นที่สำคัญสำหรับนก (Important Bird Area - IBA) เนื่องจากเป็นแหล่งอาศัยสำคัญของนกยางจีน (Chinese Egret) และนกแต้วแร้วท้องแดง (Fairy Pitta)

สัตว์ทะเลและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในน้ำ

น่านน้ำรอบเกาะมีการฟื้นตัวของระบบนิเวศอย่างเห็นได้ชัด ทำให้พบสัตว์ทะเลหลากหลายชนิด ตั้งแต่แนวปะการังไปจนถึงสัตว์ขนาดใหญ่ เช่น เต่าทะเล, ฉลามวาฬ และสัตว์ตระกูลวาฬและโลมา รวมถึงโลมาไร้ครีบอินโด-แปซิฟิก (Indo-Pacific Finless Porpoise) และโลมาขาวจีน (Chinese White Dolphin) ที่ได้รับการคุ้มครองระดับชาติ นอกจากนี้ยังมีการรายงานการพบวาฬสีน้ำเงินในปี ค.ศ. 2017

ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2015 มีการยืนยันการปรากฏตัวตามฤดูกาลของ วาฬไบรด์ (Bryde's Whale) รอบเกาะเว่ยโจวและเกาะเซี่ยหยาง ซึ่งถือเป็นกรณีแรกที่มีการยืนยันว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในน้ำขนาดใหญ่เข้ามาอาศัยอยู่บริเวณชายฝั่งแผ่นดินใหญ่ของจีนอย่างสม่ำเสมอ เพื่อเป็นการคุ้มครองวาฬเหล่านี้ รัฐบาลท้องถิ่นจึงได้ออกระเบียบห้ามทำประมงภายในระยะ 6 กิโลเมตรจากชายฝั่งเกาะ และมีการลาดตระเวนเพื่อเฝ้าระวังไม่ให้มีการทำกิจกรรมชมวาฬจนกว่าจะมีการประเมินผลกระทบทางวิทยาศาสตร์อย่างถี่ถ้วน