รางวัลวรรณกรรมสำหรับนักเขียนหญิง (Women's Prize for Fiction)

Women's Prize for Fiction เป็นหนึ่งในรางวัลทางวรรณกรรมที่มีชื่อเสียงและทรงเกียรติที่สุดของสหราชอาณาจักร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเชิดชูผลงานเขียนของนักเขียนหญิงจากทุกสัญชาติ ที่เขียนนวนิยายฉบับเต็มเป็นภาษาอังกฤษและได้รับการตีพิมพ์ในสหราชอาณาจักรในช่วงปีที่ผ่านมา

ประวัติความเป็นมาและการก่อตั้ง

รางวัลนี้ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2539 (ค.ศ. 1996) เพื่อเป็นการยอมรับในความสำเร็จทางวรรณกรรมของนักเขียนหญิง แรงบันดาลใจสำคัญมาจากการประกาศผลรางวัล Booker Prize ในปี พ.ศ. 2534 (ค.ศ. 1991) ซึ่งในขณะนั้นไม่มีหนังสือที่เขียนโดยผู้หญิงติดโผผู้เข้ารอบสุดท้าย (shortlist) ทั้ง 6 เล่มเลย ทั้งที่ในความเป็นจริงมีนวนิยายที่ตีพิมพ์ในปีนั้นถึงร้อยละ 60 ที่เขียนโดยผู้หญิง

เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้กลุ่มผู้เชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมหนังสือ ทั้งนักเขียน สำนักพิมพ์ ตัวแทนวรรณกรรม คนขายหนังสือ บรรณารักษ์ และนักข่าว ได้ร่วมกันหารือและพบว่าความสำเร็จของนักเขียนหญิงมักไม่ได้รับการยอมรับจากรางวัลวรรณกรรมหลักๆ จึงนำไปสู่การสร้างรางวัลนี้ขึ้นเพื่อแก้ไขความเหลื่อมล้ำดังกล่าว

เกณฑ์การตัดสินและรางวัล

ผู้ชนะรางวัลจะได้รับเงินรางวัลจำนวน 30,000 ปอนด์ พร้อมกับประติมากรรมทองแดงที่ชื่อว่า "Bessie" ซึ่งสร้างสรรค์โดยศิลปิน Grizel Niven

กระบวนการคัดเลือกโดยปกติจะเริ่มจากการประกาศรายชื่อผู้ผ่านเข้ารอบแรก (longlist) ในช่วงเดือนมีนาคมของทุกปี ตามด้วยการประกาศรายชื่อผู้เข้ารอบสุดท้าย (shortlist) ในเดือนมิถุนายน และประกาศผู้ชนะภายในไม่กี่วันหลังจากนั้น โดยผู้ชนะจะถูกคัดเลือกโดยคณะกรรมการซึ่งประกอบด้วยผู้หญิงชั้นนำ 5 ท่านในแต่ละปี

ประวัติการเปลี่ยนชื่อและผู้สนับสนุน

รางวัลนี้มีการเปลี่ยนชื่อตามผู้สนับสนุนหลักในแต่ละยุคสมัย ดังนี้:

• พ.ศ. 2539–2549 และ 2552–2555: ใช้ชื่อว่า Orange Prize for Fiction (สนับสนุนโดยบริษัทโทรคมนาคม Orange)
• พ.ศ. 2550–2551: ใช้ชื่อว่า Orange Broadband Prize for Fiction
• พ.ศ. 2557–2560: ใช้ชื่อว่า Baileys Women's Prize for Fiction (สนับสนุนโดย Baileys Irish Cream)
• พ.ศ. 2556 และ 2561–ปัจจุบัน: ใช้ชื่อว่า Women's Prize for Fiction

ในปี พ.ศ. 2561 รางวัลได้เปลี่ยนมาใช้ชื่อกลางว่า "Women's Prize for Fiction" และเปลี่ยนรูปแบบการสนับสนุนเป็นแบบ "กลุ่มผู้สนับสนุน" (family of sponsors) ซึ่งรวมถึงแบรนด์อย่าง Baileys และ Audible

การขยายตัวและรางวัลในเครือ

นอกเหนือจากรางวัลนวนิยายหลักแล้ว ยังมีการจัดตั้งรางวัลในรูปแบบอื่นๆ เพื่อส่งเสริมการเขียนในหลากหลายมิติ:

• Women's Prize for Non-Fiction: เปิดตัวในปี พ.ศ. 2566 และมอบรางวัลครั้งแรกในปี พ.ศ. 2567 สำหรับงานเขียนประเภทสารคดี โดยมีเงินรางวัล 30,000 ปอนด์ และถ้วยรางวัลชื่อ "The Charlotte"
• The Women's Prize Outstanding Contribution Award: รางวัลพิเศษที่มอบให้แก่นักเขียนหญิงที่มีผลงานโดดเด่นตลอดอาชีพการทำงานและมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนสิทธิสตรี โดย Bernardine Evaristo เป็นผู้ได้รับรางวัลนี้ในปี พ.ศ. 2568

สำหรับผู้ชนะรางวัล Women's Prize for Fiction ประจำปี พ.ศ. 2568 คือ Yael van der Wouden จากนวนิยายเรื่อง The Safekeep ซึ่งเป็นผลงานเล่มแรกของเธอ

โครงการส่งเสริมการอ่านและอัตลักษณ์

รางวัลนี้ได้ริเริ่มแคมเปญ #ThisBook ในปี พ.ศ. 2557 เพื่อค้นหาหนังสือที่เขียนโดยผู้หญิงซึ่งมีอิทธิพลต่อผู้อ่านมากที่สุด โดยมีการคัดเลือกหนังสือ 20 เล่มที่ทรงอิทธิพล เช่น Pride and Prejudice ของ Jane Austen และ The Handmaid's Tale ของ Margaret Atwood

นอกจากนี้ ในวาระครบรอบ 25 ปี ได้มีโครงการ "Reclaim Her Name" เพื่อตีพิมพ์หนังสือ 25 เล่มที่เคยใช้ชื่อนามปากกาเป็นผู้ชายให้กลับมาใช้ชื่อจริงของผู้เขียนที่เป็นผู้หญิง เพื่อเป็นการให้เกียรติและคืนตัวตนที่แท้จริงให้แก่นักเขียนเหล่านั้น เช่น การเปลี่ยนชื่อผู้เขียนเรื่อง Middlemarch จาก George Eliot กลับเป็น Mary Ann Evans