การสำรวจค่านิยมโลก การวิเคราะห์ความเชื่อและวัฒนธรรมระดับสากล

การสำรวจค่านิยมโลก (World Values Survey หรือ WVS) เป็นโครงการวิจัยทางสังคมศาสตร์ระดับโลกที่มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจและวิเคราะห์ค่านิยมและความเชื่อของผู้คนทั่วโลก รวมถึงการเปลี่ยนแปลงของค่านิยมเหล่านี้ตามกาลเวลา และผลกระทบที่มีต่อโครงสร้างทางสังคมและการเมือง โดยเริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1981 ผ่านเครือข่ายนักสังคมศาสตร์ที่จัดทำแบบสำรวจระดับชาติในประเทศต่างๆ เกือบ 100 ประเทศทั่วโลก

ขอบเขตการศึกษาและตัวชี้วัด

WVS มุ่งเน้นการวัดผล ติดตาม และวิเคราะห์ประเด็นสำคัญที่ส่งผลต่อการดำเนินชีวิตและทิศทางของสังคม ได้แก่:

• การสนับสนุนระบอบประชาธิปไตยและความเท่าเทียมทางเพศ
• ความอดทนอดกลั้นต่อชาวต่างชาติและกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนน้อย
• บทบาทของศาสนาและระดับความศรัทธาที่เปลี่ยนแปลงไป
• ผลกระทบจากกระแสโลกาภิวัตน์
• ทัศนคติต่อสิ่งแวดล้อม การทำงาน ครอบครัว และการเมือง
• อัตลักษณ์ประจำชาติ วัฒนธรรม และความหลากหลาย
• ความรู้สึกมั่นคงและสุขภาวะทางจิตใจ (Subjective Well-being)

ข้อมูลจากการสำรวจนี้ช่วยให้เข้าใจถึงความหลากหลายของโลก ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญในการส่งเสริมการอยู่ร่วมกันอย่างสันติท่ามกลางความแตกต่างทางความเชื่อและมุมมองโลก

แผนที่วัฒนธรรมของ Inglehart และ Welzel

หนึ่งในผลลัพธ์ที่โดดเด่นที่สุดจากการวิเคราะห์ข้อมูล WVS คือการสร้าง แผนที่วัฒนธรรม Inglehart–Welzel ซึ่งเสนอโดยนักรัฐศาสตร์ Ronald Inglehart และ Christian Welzel โดยระบุว่าความแตกต่างทางวัฒนธรรมทั่วโลกสามารถแบ่งออกเป็น 2 มิติหลัก ดังนี้:

1. ค่านิยมแบบดั้งเดิม (Traditional values) เทียบกับ ค่านิยมทางโลก-เหตุผล (Secular-rational values)

• ค่านิยมแบบดั้งเดิม: ให้ความสำคัญกับศาสนา ความสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่และลูก การเคารพผู้มีอำนาจ และค่านิยมครอบครัวแบบดั้งเดิม มักปฏิเสธการหย่าร้าง การทำแท้ง และการการุณยฆาต รวมถึงมีความภาคภูมิใจในชาติสูง
• ค่านิยมทางโลก-เหตุผล: ให้ความสำคัญกับศาสนาและอำนาจดั้งเดิมน้อยลง มองว่าการหย่าร้างและการทำแท้งเป็นเรื่องที่ยอมรับได้มากกว่า

2. ค่านิยมเพื่อการอยู่รอด (Survival values) เทียบกับ ค่านิยมเพื่อการแสดงออกถึงตัวตน (Self-expression values)

• ค่านิยมเพื่อการอยู่รอด: เน้นความมั่นคงทางเศรษฐกิจและทางกายภาพ มักมีความเชื่อที่ยึดถือกลุ่มตนเองเป็นศูนย์กลาง (Ethnocentric) และมีระดับความไว้วางใจต่อผู้อื่นต่ำ
• ค่านิยมเพื่อการแสดงออกถึงตัวตน: ให้ความสำคัญกับการปกป้องสิ่งแวดล้อม ความอดทนต่อความหลากหลายทางเพศและความเท่าเทียมทางเพศ รวมถึงความต้องการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจทางการเมืองและเศรษฐกิจ

การเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมและปัจจัยขับเคลื่อน

การวิเคราะห์ข้อมูลชี้ให้เห็นว่า เมื่อมาตรฐานการครองชีพสูงขึ้นและประเทศเปลี่ยนผ่านจากสังคมเกษตรกรรมสู่สังคมอุตสาหกรรม และก้าวเข้าสู่สังคมแห่งความรู้หลังยุคอุตสาหกรรม (Post-industrial knowledge society) ประเทศเหล่านั้นมักจะมีแนวโน้มเคลื่อนที่ในแผนที่วัฒนธรรมจากมุมซ้ายล่าง (ยากจน/ดั้งเดิม/อยู่รอด) ไปยังมุมขวาบน (ร่ำรวย/ทางโลก/แสดงออกถึงตัวตน)

อย่างไรก็ตาม ปัจจัยทางปรัชญา การเมือง และศาสนาที่ครอบงำในแต่ละประเทศก็มีผลอย่างมาก เช่น ประเทศที่มีประวัติศาสตร์ด้านนโยบายสังคมนิยมหรือสังคมประชาธิปไตยยาวนาน มักจะปรากฏค่านิยมทางโลก-เหตุผลและวัตถุนิยมที่ชัดเจนกว่า ในขณะที่ค่านิยมเพื่อการแสดงออกถึงตัวตนมักพบได้มากในเศรษฐกิจเสรีนิยมหลังยุคอุตสาหกรรมที่ผู้คนเติบโตมาพร้อมกับความมั่นคงพื้นฐาน ทำให้สามารถให้คุณค่ากับเสรีภาพทางความคิดได้มากขึ้น

โครงสร้างการบริหารจัดการ

โครงการ WVS มีการดำเนินงานผ่านหน่วยงานหลักในหลายประเทศ ได้แก่:

• สำนักงานประธานและเลขานุการ: สถาบันเพื่อการวิจัยการสำรวจเชิงเปรียบเทียบ (Institute for Comparative Survey Research) ณ กรุงเวียนนา ประเทศออสเตรีย
• สำนักงานความสัมพันธ์ภายนอก: สถาบันเพื่อการศึกษาอนาคต (Institute for Future Studies) ณ กรุงสตอกโฮล์ม ประเทศสวีเดน
• หอจดหมายเหตุ: JDS Surveys ณ กรุงมาดริด ประเทศสเปน