ZooBank

ZooBank คือระบบฐานข้อมูลออนไลน์ที่ทำหน้าที่เป็นทะเบียนอย่างเป็นทางการสำหรับการตั้งชื่อทางสัตววิทยา (Zoological Nomenclature) ภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมาธิการระหว่างประเทศว่าด้วยการตั้งชื่อทางสัตววิทยา (International Commission on Zoological Nomenclature หรือ ICZN) ระบบนี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อเป็นศูนย์กลางในการลงทะเบียนการกระทำทางอนุกรมวิธาน (Nomenclatural Acts) เพื่อให้การตั้งชื่อสิ่งมีชีวิตมีความถูกต้องและเป็นสากลตามหลักเกณฑ์ของ ICZN

ประวัติความเป็นมา

ZooBank ได้รับการเสนออย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2548 โดยเลขาธิการบริหารของ ICZN และเริ่มเปิดใช้งานจริงเมื่อวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2549 โดยมีข้อมูลสายพันธุ์เริ่มต้นกว่า 1.5 ล้านชนิด ระบบนี้ใช้รหัสระบุตัวตนเฉพาะทางชีววิทยา (Life Science Identifiers หรือ LSIDs) เพื่อให้แต่ละรายการในฐานข้อมูลมีความเป็นเอกลักษณ์ระดับโลก

การออกรหัส LSID ครั้งแรกเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2551 ซึ่งตรงกับวาระครบรอบ 250 ปีของการเริ่มต้นระบบการตั้งชื่อทางสัตววิทยาตามมาตรฐาน ICZN โดยสายพันธุ์แรกที่ถูกบันทึกในระบบคือ Chromis abyssus

ประเภทข้อมูลในระบบ

ZooBank จัดเก็บข้อมูลหลัก 4 ประเภท ได้แก่:

• การกระทำทางอนุกรมวิธาน (Nomenclatural Acts): รวมถึงการบรรยายลักษณะใหม่ของชื่อทางวิทยาศาสตร์ การแก้ไขชื่อ หรือการกำหนดตัวอย่างต้นแบบ (Lectotypification)
• สิ่งพิมพ์ (Publications): บทความในวารสารหรือหนังสือที่มีการประกาศการกระทำทางอนุกรมวิธาน
• ผู้แต่ง (Authors): บันทึกรายชื่อนักวิชาการผู้เป็นเจ้าของผลงานการตั้งชื่อ
• ตัวอย่างต้นแบบ (Type Specimens): บันทึกข้อมูลตัวอย่างอ้างอิงทางชีวภาพ

การตีพิมพ์แบบอิเล็กทรอนิกส์

ในปัจจุบัน การตีพิมพ์ผลงานทางอนุกรมวิธานผ่านช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น ICZN จึงได้กำหนดกฎระเบียบเพิ่มเติม (แก้ไขในมาตรา 8, 9, 10, 21 และ 78) โดยระบุว่าการกระทำทางอนุกรมวิธานที่ตีพิมพ์ในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์เพียงอย่างเดียว (Electronic-only) หลังจากปี พ.ศ. 2554 จะได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการก็ต่อเมื่อมีการลงทะเบียนกับ ZooBank และระบุรหัสการลงทะเบียนไว้ในเอกสารนั้นๆ เท่านั้น