ทวีปแอนตาร์กติกา ดินแดนน้ำแข็งแห่งขั้วโลกใต้

ทวีปแอนตาร์กติกา (Antarctica) เป็นทวีปที่อยู่ทางใต้สุดของโลกและมีประชากรอาศัยอยู่น้อยที่สุด ตั้งอยู่เกือบทั้งหมดทางใต้ของเส้นแอนตาร์กติกเซอร์เคิล (Antarctic Circle) และล้อมรอบด้วยมหาสมุทรใต้ (Southern Ocean) โดยเป็นที่ตั้งของจุดขั้วโลกใต้ทางภูมิศาสตร์

แอนตาร์กติกาเป็นทวีปที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับ 5 ของโลก มีพื้นที่ประมาณ 14,200,000 ตารางกิโลเมตร ซึ่งใหญ่กว่าทวีปยุโรปประมาณ 40% พื้นที่ส่วนใหญ่ของทวีปถูกปกคลุมด้วยแผ่นน้ำแข็งแอนตาร์กติกที่มีความหนาเฉลี่ย 1.9 กิโลเมตร ทำให้ที่นี่เป็นทวีปที่หนาวที่สุด แห้งแล้งที่สุด และมีลมแรงที่สุดในโลก รวมถึงมีระดับความสูงเฉลี่ยสูงที่สุดด้วย

ลักษณะทางภูมิศาสตร์และสภาพภูมิอากาศ

แอนตาร์กติกาจัดเป็นทะเลทรายขั้วโลก โดยมีปริมาณหยาดน้ำฟ้ามากกว่า 200 มิลลิเมตรต่อปีบริเวณชายฝั่ง แต่ในพื้นที่ส่วนในของทวีปจะมีปริมาณน้อยมาก ทวีปแห่งนี้กักเก็บน้ำจืดของโลกไว้ถึง 70% ในรูปแบบของน้ำแข็ง ซึ่งหากน้ำแข็งทั้งหมดละลาย จะส่งผลให้ระดับน้ำทะเลทั่วโลกสูงขึ้นเกือบ 60 เมตร

ในด้านอุณหภูมิ แอนตาร์กติกามีสถิติอุณหภูมิต่ำสุดที่เคยบันทึกได้บนโลกคือ -89.2 องศาเซลเซียส อย่างไรก็ตาม ในช่วงฤดูร้อน บริเวณชายฝั่งอาจมีอุณหภูมิสูงขึ้นเกิน 10 องศาเซลเซียสได้

ระบบนิเวศและสิ่งมีชีวิต

สิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในแอนตาร์กติกาต้องปรับตัวให้เข้ากับสภาพอากาศที่รุนแรง สัตว์พื้นถิ่นที่สำคัญ ได้แก่ เพนกวิน แมวน้ำ ไรฝุ่น (mites) และทาร์ดิเกรด (tardigrades) ส่วนพืชพรรณที่พบได้มีจำกัด โดยส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปของไลเคนและมอส

ประวัติการสำรวจและที่มาของชื่อ

การค้นพบแผ่นน้ำแข็งของแอนตาร์กติกาเกิดขึ้นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1820 โดยคณะสำรวจชาวรัสเซีย นำโดย ฟาเบียน กอตลีบ ฟอน เบลลิงส์เฮาเซน และ มิคาอิล ลาซาเรฟ หลังจากนั้นมีการสำรวจเพิ่มเติมโดยคณะสำรวจจากฝรั่งเศส สหรัฐอเมริกา และอังกฤษ

การขึ้นฝั่งที่ได้รับการยืนยันครั้งแรกเกิดขึ้นโดยทีมสำรวจชาวนอร์เวย์ในปี ค.ศ. 1895 ต่อมาในปี ค.ศ. 1909 ดักลาส มอว์สัน, เอดจ์เวิร์ธ เดวิด และอลิสแตร์ แมคเคย์ สามารถเดินทางถึงขั้วโลกใต้แม่เหล็กได้เป็นกลุ่มแรก และในปี ค.ศ. 1911 โรอัลด์ อะมุนด์เซน นักสำรวจชาวนอร์เวย์ เป็นบุคคลแรกที่เดินทางถึงจุดขั้วโลกใต้ทางภูมิศาสตร์

นิรุกติศาสตร์

คำว่า "Antarctica" มาจากภาษาฝรั่งเศสกลาง antartique หรือ antarctique ซึ่งแปลว่า "ตรงข้ามกับอาร์กติก" (Arctic) โดยมีรากศัพท์มาจากภาษาละติน antarcticus และภาษากรีก anti- (ตรงข้าม) และ arktikos (เกี่ยวกับหมี หรือกลุ่มดาวหมีใหญ่ทางเหนือ)

การปกครองและกิจกรรมของมนุษย์

ปัจจุบันแอนตาร์กติกาไม่มีรัฐบาลกลาง แต่ถูกบริหารจัดการโดยประเทศประมาณ 30 ประเทศภายใต้ สนธิสัญญาแอนตาร์กติกา ค.ศ. 1959 (Antarctic Treaty System) ซึ่งมีข้อกำหนดสำคัญดังนี้:

• ห้ามดำเนินกิจกรรมทางทหาร
• ห้ามทำเหมืองแร่
• ห้ามทดลองระเบิดนิวเคลียร์
• ห้ามกำจัดขยะนิวเคลียร์ในพื้นที่

กิจกรรมหลักของมนุษย์ในทวีปนี้คือการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ การประมง และการท่องเที่ยว โดยในช่วงฤดูร้อนจะมีประชากรประมาณ 5,000 คนอาศัยอยู่ในสถานีวิจัยต่างๆ และจะลดลงเหลือประมาณ 1,000 คนในช่วงฤดูหนาว

ผลกระทบจากสิ่งแวดล้อมและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

แม้จะเป็นพื้นที่ห่างไกล แต่แอนตาร์กติกาก็ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงจากมลพิษ การลดลงของชั้นโอโซน และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การละลายของแผ่นน้ำแข็งในแอนตาร์กติกาตะวันตกสร้างความไม่แน่นอนในการคาดการณ์ระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นในศตวรรษนี้ และส่งผลกระทบต่อการไหลเวียนของกระแสน้ำในมหาสมุทรใต้ ซึ่งอาจส่งผลต่อภูมิอากาศในซีกโลกใต้และผลิตภาพทางชีวภาพของมหาสมุทร