อาร์เมน ทัคทาจัน นักพฤกษศาสตร์ผู้บุกเบิกการจำแนกพืชดอก

อาร์เมน เลโอโนวิช ทัคทาจัน (Armen Leonovich Takhtajan; 10 มิถุนายน ค.ศ. 1910 – 13 พฤศจิกายน ค.ศ. 2009) เป็นนักพฤกษศาสตร์ชาวโซเวียต-อาร์เมเนีย ผู้ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในบุคคลที่มีอิทธิพลมากที่สุดในศตวรรษที่ 20 ด้านวิวัฒนาการของพืช (Plant Evolution) ระบบการจำแนกพืช (Systematics) และชีวภูมิศาสตร์ (Biogeography)

ทัคทาจันมีความเชี่ยวชาญเป็นพิเศษในด้านสัณฐานวิทยาของพืชดอก (Morphology of flowering plants) พฤกษศาสตร์บรรพกาล (Paleobotany) และการศึกษาพรรณไม้ในภูมิภาคคอเคซัส ผลงานของเขาได้กลายเป็นรากฐานสำคัญในการจัดหมวดหมู่พืชในระดับสากล

ประวัติและการศึกษา

ภูมิหลังครอบครัว

ทัคทาจันเกิดเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน ค.ศ. 1910 ที่เมืองชูชี (Shushi) ในจักรวรรดิรัสเซีย (ปัจจุบันอยู่ในภูมิภาคนาโกโน-คาราบัค) ในครอบครัวปัญญาชนชาวอาร์เมเนีย บิดาของเขาคือ เลออน เมลิกซาโนวิช ทัคทาจัน เป็นนักปฐพีวิทยาที่สำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยไลป์ซิก (Leipzig University) และมีความเชี่ยวชาญหลายภาษา ซึ่งส่งอิทธิพลต่อความใฝ่รู้ของอาร์เมนตั้งแต่เยาว์วัย

เส้นทางการศึกษา

ในช่วงวัยเด็ก ทัคทาจันมีความสนใจในประวัติศาสตร์ธรรมชาติอย่างมาก เขาได้รับการปลูกฝังและคำแนะนำจาก อเล็กซานเดอร์ คอนสแตนตินอฟิช มาคาเอฟ (Alexander Konstantinovich Makaev) ครูผู้สอนที่พาเขาออกสำรวจทางพฤกษศาสตร์และสอนการระบุชนิดพืช

เส้นทางการศึกษาของเขาเริ่มต้นจากการเป็นอาสาสมัครที่โรงเรียนชีววิทยาของมหาวิทยาลัยเลนินกราด (Leningrad University) โดยได้เข้าฟังการบรรยายด้านสัณฐานวิทยาของพืชจาก วลาดิเมียร์ เลออนตียวิช โคมาโรฟ (Vladimir Leontyevich Komarov) ต่อมาในปี ค.ศ. 1929 เขาเข้าศึกษาต่อด้านชีววิทยาที่มหาวิทยาลัยรัฐเยเรวาน (Yerevan State University) และสำเร็จการศึกษาในปี ค.ศ. 1931 ก่อนจะเข้าศึกษาต่อที่สถาบันพืชกึ่งเขตร้อนแห่งสหภาพโซเวียต (All-Union Institute of Subtropical Crops) ในเมืองทบิลิซี

บทบาททางวิชาการและผลงาน

ทัคทาจันดำรงตำแหน่งสำคัญหลายตำแหน่งในวงการวิชาการ รวมถึงการเป็นหัวหน้าภาควิชาที่มหาวิทยาลัยรัฐเยเรวาน และผู้อำนวยการสถาบันพฤกษศาสตร์แห่งสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอาร์เมเนีย (Botanical Institute of the Academy of Sciences of the Armenian SSR)

การยอมรับในระดับสากล

ด้วยผลงานที่โดดเด่น เขาได้รับเลือกให้เป็นสมาชิกของสถาบันวิทยาศาสตร์หลายแห่งทั่วโลก เช่น:

• สมาชิกสถาบันวิทยาศาสตร์รัสเซีย (Russian Academy of Sciences)
• สมาชิกสมทบต่างประเทศของสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งชาติสหรัฐอเมริกา (U.S. National Academy of Sciences) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1971
• ประธานสมาคมพฤกษศาสตร์แห่งสหภาพโซเวียต (Soviet All-Union Botanical Society) ในปี ค.ศ. 1973
• ประธานสมาคมการจำแนกพืชระหว่างประเทศ (International Association for Plant Taxonomy) ในปี ค.ศ. 1975
• สมาชิกสถาบันวิทยาศาสตร์และวรรณกรรมฟินแลนด์ และสถาบันนักธรรมชาติวิทยา "Leopoldina" ของเยอรมนี

การจำแนกพืชดอก

ในปี ค.ศ. 1940 ขณะปฏิบัติงานที่สถาบันพฤกษศาสตร์โคมาโรฟในเลนินกราด ทัคทาจันได้เริ่มพัฒนาระบบการจำแนกพืชดอกที่เน้นความสัมพันธ์ทางสายวิวัฒนาการ (Phylogenetic relationships) ซึ่งเป็นแนวทางที่ส่งผลกระทบอย่างกว้างขวางต่อการจัดหมวดหมู่พืชในเวลาต่อมา

ทัคทาจันเสียชีวิตเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน ค.ศ. 2009 ที่เมืองเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ขณะมีอายุได้ 99 ปี โดยผลงานชิ้นสำคัญที่สุดของเขาคือหนังสือ Flowering Plants ซึ่งเขาเขียนเสร็จสมบูรณ์ก่อนการเสียชีวิตเพียงไม่นาน