ประวัติและบทบาทของอาสนวิหารอาร์เมเนียแห่งคอนสแตนติโนเปิล

อาสนวิหารอาร์เมเนียแห่งคอนสแตนติโนเปิล (ตุรกี: İstanbul Ermeni Patrikhanesi) เป็นเขตการปกครองตนเองของคริสตจักรอะโพสทอลิกอาร์เมเนีย (Armenian Apostolic Church) โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่โบสถ์ Surp Asdvadzadzin ในย่าน Kumkapı ของเมืองอิสตันบูล ประเทศตุรกี

แม้ว่าจะเป็นหนึ่งในคริสตจักรที่เล็กที่สุดในกลุ่มคริสตจักรโอเรียนทัลออร์ทอดอกซ์ (Oriental Orthodox Churches) แต่อาสนวิหารแห่งนี้มีบทบาททางการเมืองที่สำคัญอย่างยิ่งในอดีต และยังคงมีอำนาจทางจิตวิญญาณจนถึงปัจจุบัน โดยในด้านการบริหารระดับโลก อาสนวิหารแห่งนี้ยอมรับอำนาจสูงสุดของ Catholicos of All Armenians ณ เมืองเอตช์มีอาซิน (Etchmiadzin) ประเทศอาร์เมเนีย แต่สำหรับการบริหารงานภายในท้องถิ่น อาสนวิหารแห่งนี้มีอำนาจในการปกครองตนเอง

ประวัติการก่อตั้งในปี ค.ศ. 1461

ในช่วงยุคไบแซนไทน์ คริสตจักรอะโพสทอลิกอาร์เมเนียไม่ได้รับอนุญาตให้ดำเนินกิจกรรมในคอนสแตนติโนเปิล เนื่องจากความขัดแย้งทางหลักความเชื่อระหว่างคริสตจักรอาร์เมเนียและคริสตจักรออร์ทอดอกซ์ ซึ่งต่างฝ่ายต่างมองว่าอีกฝ่ายเป็นพวกนอกรีต โดยมีรากฐานมาจากการปฏิเสธสภาแห่งแคลซีดอน (Council of Chalcedon)

หลังจากที่จักรวรรดิออตโตมันพิชิตคอนสแตนติโนเปิลได้ สุลต่านเมห์เมดที่ 2 (Sultan Mehmed II) ได้อนุญาตให้คริสตจักรกรีกออร์ทอดอกซ์คงอยู่ และได้ทรงขอให้ชาวอาร์เมเนียจัดตั้งคริสตจักรของตนเองในเมืองหลวงแห่งใหม่ของออตโตมัน ภายใต้ระบบ Millet ซึ่งเป็นระบบการจัดการกลุ่มชาติพันธุ์ทางศาสนา

ในปี ค.ศ. 1461 โฮวากิมที่ 1 (Hovakim I) ซึ่งในขณะนั้นเป็นเมโทรโพลิแทนแห่งเมืองบูร์ซา ได้รับการแต่งตั้งจากสุลต่านเมห์เมดที่ 2 ให้เป็นพระอัครบิดร (Patriarch) คนแรกของคอนสแตนติโนเปิล โดยโฮวากิมที่ 1 ไม่เพียงแต่เป็นผู้นำทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังดำรงตำแหน่ง milletbaşı หรือผู้นำทางโลกของชาวอาร์เมเนียทั้งหมดในจักรวรรดิออตโตมันอีกด้วย

ยุคจักรวรรดิออตโตมัน (ค.ศ. 1461–1908)

ตลอดช่วงเวลาในจักรวรรดิออตโตมัน อาสนวิหารอาร์เมเนียทำหน้าที่ดูแลชาวอาร์เมเนียในดินแดนต่างๆ อย่างไรก็ตาม เช่นเดียวกับคริสตจักรกรีก อาสนวิหารอาร์เมเนียต้องเผชิญกับการแทรกแซงจากรัฐในกิจการภายในอย่างรุนแรง

ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1461 มีการดำรงตำแหน่งพระอัครบิดรทั้งหมด 115 สมัย แต่มีบุคคลที่ดำรงตำแหน่งจริงเพียง 84 ท่านเท่านั้น ต่อมาในปี ค.ศ. 1861 ได้มีการมอบรัฐธรรมนูญแห่งชาติ (Sahmanadrootiun) เพื่อปรับปรุงการบริหารจัดการภายในคริสตจักรให้มีความเป็นระบบและลดการแทรกแซงจากภายนอก