ความดันโลหิต คู่มือความเข้าใจพื้นฐานและการวัดค่า

ความดันโลหิต (Blood Pressure หรือ BP) คือแรงดันของเลือดที่ไหลเวียนอยู่ในร่างกายที่กระทำต่อผนังหลอดเลือด โดยแรงดันส่วนใหญ่เกิดจากการที่หัวใจสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกาย เมื่อพูดถึง "ความดันโลหิต" โดยทั่วไปจะหมายถึงความดันในหลอดเลือดแดงที่แขน (brachial artery) ซึ่งเป็นจุดที่นิยมใช้ในการวัดค่ามากที่สุด

การอ่านค่าความดันโลหิต

ค่าความดันโลหิตจะแสดงผลเป็นตัวเลขสองค่า คือ ความดันซิสโตลิก (Systolic pressure) และ ความดันไดแอสโตลิก (Diastolic pressure) โดยมีหน่วยเป็นมิลลิเมตรปรอท (mmHg)

• ความดันซิสโตลิก: แรงดันสูงสุดในขณะที่หัวใจบีบตัวเพื่อส่งเลือดออกไป
• ความดันไดแอสโตลิก: แรงดันต่ำสุดในขณะที่หัวใจคลายตัวระหว่างการเต้นของหัวใจ

ความแตกต่างระหว่างค่าซิสโตลิกและไดแอสโตลิกเรียกว่า ความดันชีพจร (Pulse pressure) ส่วนค่าเฉลี่ยของความดันในหนึ่งรอบการเต้นของหัวใจเรียกว่า ความดันแดงเฉลี่ย (Mean arterial pressure)

เกณฑ์การวัดและระดับความดันโลหิต

ค่าความดันโลหิตปกติในผู้ใหญ่จะอยู่ที่ต่ำกว่า 120/80 mmHg (ตามเกณฑ์ AHA และ ACC) หรือต่ำกว่า 120/70 mmHg (ตามเกณฑ์ ESC) และควรสูงกว่า 90/60 mmHg อย่างไรก็ตาม ความดันโลหิตต่ำมักไม่เป็นอันตราย เว้นแต่จะทำให้เกิดอาการผิดปกติ

ประเภทของความดันโลหิต

• Normotension: ความดันโลหิตอยู่ในระดับปกติ
• Hypertension: ความดันโลหิตสูงอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมอง โรคหัวใจ และไตวาย
• Hypotension: ความดันโลหิตต่ำเกินไป

ปัจจัยที่มีผลต่อความดันโลหิต

ความดันโลหิตถูกควบคุมโดยปัจจัยหลายประการ ได้แก่ ปริมาณเลือดที่หัวใจสูบฉีด (Cardiac output), ความต้านทานของหลอดเลือด (Systemic vascular resistance), ปริมาณเลือดในร่างกาย และความยืดหยุ่นของหลอดเลือดแดง

นอกจากนี้ ความดันโลหิตยังเปลี่ยนแปลงได้ตามสถานการณ์ อารมณ์ ระดับกิจกรรมทางกาย สุขภาพโดยรวม รวมถึงปัจจัยภายนอก เช่น อุณหภูมิ เสียงรบกวน ความเครียด และการรับประทานอาหาร

ความดันโลหิตตามช่วงวัย

ความดันโลหิตจะมีความแตกต่างกันตามช่วงอายุ:

• ทารกในครรภ์: ความดันในหลอดเลือดแดงใหญ่ (aorta) จะอยู่ที่ประมาณ 30 mmHg ในสัปดาห์ที่ 20 และเพิ่มเป็น 45 mmHg ในสัปดาห์ที่ 40
• เด็ก: ค่าปกติจะต่ำกว่าผู้ใหญ่และขึ้นอยู่กับส่วนสูงของเด็ก
• ผู้ใหญ่: ความดันซิสโตลิกมักจะเพิ่มขึ้นตั้งแต่วัยผู้ใหญ่ตอนต้นจนถึงอายุประมาณ 70 ปี ส่วนความดันไดแอสโตลิกมักจะเพิ่มขึ้นในช่วงแรกและเริ่มลดลงในช่วงวัยกลางคน (ประมาณอายุ 55 ปี)