การกำหนดขอบเขตระหว่างทวีป

การกำหนดขอบเขตระหว่างทวีปเป็นเรื่องของข้อตกลงทางภูมิศาสตร์และฉันทามติร่วมกัน ซึ่งอาจมีความแตกต่างกันไปตามเกณฑ์ที่ใช้ โดยทั่วไปในประเทศที่ใช้ภาษาอังกฤษมักยอมรับว่าโลกมี 7 ทวีป แต่ในบางระบบอาจพิจารณาว่ามีเพียง 4 ทวีป หากนับรวมแอฟโร-ยูเรเชีย (Afro-Eurasia) และทวีปอเมริกา (The Americas) เป็นทวีปเดียว

เกณฑ์การแบ่งเขตทวีป

การพิจารณาว่าเกาะหรือพื้นที่ใดสังกัดทวีปใดนั้น มักใช้เกณฑ์ดังต่อไปนี้:

• ไหล่ทวีป (Continental Shelf): เกาะที่ตั้งอยู่บนไหล่ทวีปที่ติดกับแผ่นดินใหญ่ เช่น สิงคโปร์ และหมู่เกาะบริติช
• แผ่นเปลือกโลก (Tectonic Plate): เกาะที่เป็นส่วนหนึ่งของทวีปย่อย (Microcontinent) บนแผ่นเปลือกโลกเดียวกัน เช่น มาดากัสการ์ และเซเชลส์
• ธรณีวิทยาและภูมิรัฐศาสตร์: เกาะบางแห่งอาจเป็นเกาะมหาสมุทร (Oceanic Island) แต่ถูกจัดให้อยู่ในทวีปหนึ่งตามลักษณะทางธรณีวิทยาหรือข้อตกลงทางภูมิรัฐศาสตร์ เช่น เกาะแอสเซนชัน (Ascension Island) หรือหมู่เกาะแซนด์วิชใต้
• การจัดกลุ่มภูมิภาค: เช่น การรวมหมู่เกาะในมหาสมุทรแปซิฟิกเข้ากับออสเตรเลียและซีแลนเดีย ภายใต้ชื่อ โอเชียเนีย (Oceania)

ขอบเขตทางบกที่สำคัญ

มีจุดแบ่งเขตทางบก 3 แห่งที่สำคัญซึ่งต้องมีการกำหนดนิยามที่ชัดเจน:

1. ระหว่างแอฟริกากับเอเชีย

จุดแบ่งที่ยอมรับกันทั่วไปคือ คอคอดซุเอซ (Isthmus of Suez) ซึ่งเป็นจุดที่แคบที่สุดระหว่างทะเลเมดิเตอร์เรเนียนและอ่าวซุเอซ ปัจจุบันเป็นที่ตั้งของคลองซุเอซ ส่งผลให้คาบสมุทรไซนายถูกจัดอยู่ในทวีปเอเชีย และทำให้ประเทศอียิปต์เป็นประเทศที่ตั้งอยู่สองทวีป (Transcontinental country)

2. ระหว่างเอเชียกับยุโรป

การแบ่งเขตระหว่างสองทวีปนี้มีความซับซ้อนและมีหลายแนวคิด โดยจุดแบ่งที่ยอมรับกันในปัจจุบันมักครอบคลุมพื้นที่ดังนี้:

• ช่องแคบตุรกี (Turkish Straits)
• เทือกเขาคอเคซัส (Caucasus)
• เทือกเขาอูราลและแม่น้ำอูราล (Urals and Ural River)

ในทางประวัติศาสตร์ เคยมีการเสนอให้ใช้แนวร่องลึกคูมา-มานยิช (Kuma–Manych Depression) หรือแม่น้ำดอน (Don River) เป็นเส้นแบ่ง

3. ระหว่างอเมริกาเหนือกับอเมริกาใต้

จุดแบ่งที่พบบ่อยที่สุดในแผนที่โลกคือบริเวณ คอคอดปานามา (Isthmus of Panama) โดยใช้แนวสันปันน้ำของเทือกเขาดารีเอน (Darién Mountains) ตามแนวพรมแดนระหว่างโคลอมเบียและปานามา ซึ่งเป็นจุดที่คอคอดเชื่อมต่อกับแผ่นดินใหญ่ของอเมริกาใต้ (บริเวณที่เรียกว่า ช่องว่างดารีเอน หรือ Darién Gap)

ขอบเขตทางทะเลและมหาสมุทร

นอกเหนือจากจุดเชื่อมต่อทางบก ขอบเขตทวีปยังครอบคลุมถึงการจัดกลุ่มหมู่เกาะในมหาสมุทรต่างๆ เช่น:

• การแบ่งเขตระหว่างแอฟริกา เอเชีย และยุโรป ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน
• การแบ่งเขตระหว่างยุโรปและอเมริกาเหนือ ในมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ
• การแบ่งเขตระหว่างเอเชียและอเมริกาเหนือ ในมหาสมุทรแปซิฟิกเหนือ
• การแบ่งเขตระหว่างแอนตาร์กติกา กับแอฟริกา ออสเตรเลีย และอเมริกาใต้ ในมหาสมุทรอินเดีย มหาสมุทรแปซิฟิกใต้ และมหาสมุทรแอตแลนติกใต้ (ซึ่งบางครั้งเรียกรวมกันว่า มหาสมุทรใต้ หรือ มหาสมุทรแอนตาร์กติก)
• การแบ่งเขตระหว่างเอเชียและออสเตรเลีย ในทะเลเซราม ทะเลอราฟูรา ทะเลติมอร์ และภูมิภาควอลเลเซีย (Wallacean region) ของหมู่เกาะอินโดนีเซีย