บราคิโอพอด (Brachiopod) สัตว์ทะเลเปลือกคู่ที่น่าทึ่งและประวัติศาสตร์ทางธรณีวิทยา

บราคิโอพอด (Brachiopod) หรือสัตว์ในไฟลัม Brachiopoda เป็นสัตว์ทะเลที่มีเปลือกแข็งสองฝา (valves) ปิดด้านบนและด้านล่าง ซึ่งแตกต่างจากหอยสองฝา (Bivalve molluscs) ที่เปลือกจะแบ่งเป็นซ้ายและขวา บราคิโอพอดมีลักษณะทางกายวิภาคที่โดดเด่นและมีประวัติศาสตร์ทางวิวัฒนาการที่ยาวนานตั้งแต่ยุคพาลีโอโซอิก

ประเภทของบราคิโอพอด

โดยทั่วไป บราคิโอพอดจะถูกแบ่งออกเป็นสองกลุ่มหลักตามลักษณะของบานพับเปลือก:

• กลุ่ม Articulate (แบบมีข้อต่อ): มีโครงสร้างฟันและร่อง (tooth-and-groove) ที่บานพับเปลือก ทำให้เปลือกทั้งสองฝายึดติดกันได้อย่างมั่นคง และมีกล้ามเนื้อเปิด-ปิดเปลือกในแนวตั้ง
• กลุ่ม Inarticulate (แบบไม่มีข้อต่อ): มีบานพับที่อ่อนแรงกว่า ไม่มีโครงสร้างฟันและร่อง แต่มีระบบกล้ามเนื้อที่ซับซ้อนกว่าเพื่อช่วยในการจัดตำแหน่งของเปลือกทั้งสองฝาให้ตรงกัน

กายวิภาคและลักษณะเด่น

บราคิโอพอดส่วนใหญ่มีก้านที่เรียกว่า เพดิเคิล (Pedicle) ยื่นออกมาจากช่องเปิดใกล้บานพับของเปลือกด้านล่าง (ventral valve) ก้านนี้ทำหน้าที่ยึดเกาะกับพื้นท้องทะเล เพื่อให้ตัวสัตว์ไม่จมลงในตะกอนซึ่งจะขัดขวางการกินอาหาร

โครงสร้างเปลือกและหน้าที่

เปลือกของบราคิโอพอดแบ่งเป็นสองฝา คือ ฝาบน (dorsal/brachial valve) และฝาล่าง (ventral/pedicle valve) ซึ่งมีขนาดและโครงสร้างไม่เท่ากัน โดยฝาบนมักจะมีขนาดเล็กกว่าและมีโครงสร้างที่เรียกว่า บราเคีย (Brachia) ซึ่งเป็นแขนที่รองรับ ลอโฟฟอรา (Lophophore) อวัยวะที่ใช้ในการกรองอาหารและหายใจ

การดำรงชีวิตและวงจรชีวิต

บราคิโอพอดอาศัยอยู่ในทะเลเท่านั้น และส่วนใหญ่จะหลีกเลี่ยงบริเวณที่มีกระแสน้ำแรงหรือคลื่นสูง วงจรชีวิตของพวกมันมีความหลากหลาย โดยตัวอ่อนของกลุ่ม Inarticulate จะมีลักษณะคล้ายตัวเต็มวัยขนาดจิ๋วและสามารถว่ายน้ำได้นานหลายเดือน ในขณะที่ตัวอ่อนของกลุ่ม Articulate จะมีลักษณะเป็นก้อนที่มีถุงไข่แดงและจะอยู่ในชั้นแพลงก์ตอนเพียงไม่กี่วันก่อนจะเปลี่ยนรูปร่างและลงเกาะที่พื้นทะเล

วิวัฒนาการและประวัติศาสตร์

บราคิโอพอดวิวัฒนาการมาจากบรรพบุรุษกลุ่ม "tommotiid" ในช่วงต้นยุคแคมเบรียน พวกมันมีความหลากหลายทางชีวภาพสูงมากในยุคพาลีโอโซอิก จนมีความหลากหลายมากกว่าหอยสองฝาเสียอีก อย่างไรก็ตาม หลังจากเหตุการณ์การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ในช่วงปลายยุคเพอร์เมียน ความหลากหลายของบราคิโอพอดลดลงอย่างมากและถูกแทนที่ด้วยหอยสองฝาในระบบนิเวศทางทะเล