เบอร์ตัน วัตสัน นักจีนวิทยาและนักแปลวรรณกรรมตะวันออก

เบอร์ตัน วัตสัน (Burton Watson; 13 มิถุนายน 1925 – 1 เมษายน 2017) เป็นนักจีนวิทยา นักแปล และนักเขียนชาวอเมริกันที่มีชื่อเสียงระดับโลกจากการแปลวรรณกรรมจีนและญี่ปุ่นโบราณเป็นภาษาอังกฤษ ผลงานการแปลของเขามีความโดดเด่นในด้านการรักษาความหมายดั้งเดิมควบคู่ไปกับความสละสลวยของภาษา ทำให้เขาได้รับรางวัลอันทรงเกียรติมากมาย รวมถึงรางวัล Gold Medal Award จากศูนย์การแปลของมหาวิทยาลัยโคลัมเบียในปี 1979 และรางวัล PEN Translation Prize ในปี 1982 และ 1995

ประวัติและการศึกษา

วัตสันเกิดเมื่อวันที่ 13 มิถุนายน 1925 ที่เมืองนิวโรเชลล์ รัฐนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา ในช่วงปลายสงครามโลกครั้งที่สอง เขาได้เข้าร่วมกองทัพเรือสหรัฐฯ ขณะมีอายุเพียง 17 ปี และถูกส่งไปประจำการในมหาสมุทรแปซิฟิกใต้ ประสบการณ์ครั้งสำคัญเกิดขึ้นเมื่อเขาได้เดินทางไปยังฐานทัพเรือโยโกสุกะ ประเทศญี่ปุ่น หลังสงครามสิ้นสุดลง ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เขาเกิดความสนใจในวัฒนธรรมและภาษาของเอเชียตะวันออก

หลังจากปลดประจำการในปี 1946 วัตสันเข้าศึกษาที่มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย (Columbia University) โดยใช้ทุน G.I. Bill เขาเลือกศึกษาวิชาเอกภาษาจีน โดยมีอาจารย์ที่ปรึกษาคนสำคัญคือ L. Carrington Goodrich และ Wang Chi-chen เขาสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีในปี 1949 และปริญญาโทในปี 1951

เส้นทางวิชาการและการทำงานในญี่ปุ่น

เนื่องจากสถานการณ์ทางการเมืองในจีนช่วงปี 1949 ทำให้เขาไม่สามารถเดินทางไปศึกษาต่อในจีนได้ วัตสันจึงตัดสินใจย้ายไปพำนักที่เมืองเกียวโต ประเทศญี่ปุ่น โดยเริ่มทำงานเป็นอาจารย์สอนภาษาอังกฤษที่มหาวิทยาลัยโดชิชา (Doshisha University) และเป็นผู้ช่วยวิจัยของศาสตราจารย์ Yoshikawa Kōjirō ที่มหาวิทยาลัยเกียวโต

ในปี 1956 วัตสันสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย โดยเขียนวิทยานิพนธ์เรื่อง "Ssu-ma Ch'ien: The Historian and His Work" ซึ่งเป็นการศึกษาเชิงลึกเกี่ยวกับ ซือหม่า เชียน (Sima Qian) นักประวัติศาสตร์ผู้ยิ่งใหญ่ของจีน ต่อมาเขาได้ร่วมทีมกับ Ruth Fuller Sasaki ในการแปลคัมภีร์ทางพุทธศาสนาเป็นภาษาอังกฤษ และได้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์สอนภาษาจีนที่มหาวิทยาลัยโคลัมเบียและมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด

ผลงานการแปลที่สำคัญ

วัตสันอุทิศเวลาส่วนใหญ่ในชีวิตให้กับการแปลวรรณกรรมและคัมภีร์โบราณ โดยได้รับอิทธิพลอย่างมากจากงานแปลของ Arthur Waley และ Ezra Pound ผลงานที่โดดเด่นของเขาครอบคลุมทั้งกวีนิพนธ์ ประวัติศาสตร์ และปรัชญา ดังนี้:

• บันทึกประวัติศาสตร์ (Records of the Grand Historian): การแปลงานของซือหม่า เชียน ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของประวัติศาสตร์จีน
• คัมภีร์ลูซู (The Analects of Confucius): การแปลคำสอนของขงจื๊อ
• กวีนิพนธ์ของตู้ฟู่ (Selected Poems of Du Fu): การแปลผลงานของกวีเอกสมัยราชวงศ์ถัง
• สัทธรรมปุณฑรีกสูตร (The Lotus Sutra): การแปลคัมภีร์สำคัญทางพุทธศาสนามหายาน
• กวีนิพนธ์ของซูตงพอ (Selected Poems of Su Tung-P'o): ซึ่งทำให้เขาได้รับรางวัล PEN Translation Prize ในปี 1995

ชีวิตบั้นปลายและการเสียชีวิต

วัตสันย้ายกลับไปพำนักที่ประเทศญี่ปุ่นอย่างถาวรในปี 1973 และใช้ชีวิตที่นั่นจนวาระสุดท้าย เขาไม่เพียงแต่แปลวรรณกรรมชั้นสูง แต่ยังรับงานแปลเอกสารทั่วไปเพื่อเลี้ยงชีพ และมีความสนใจในการฝึกสมาธิแบบเซน (Zen) และการศึกษาโคนัน (kōan) เขาเสียชีวิตเมื่อวันที่ 1 เมษายน 2017 ที่โรงพยาบาลฮัตสึโตมิ เมืองคามากายะ ประเทศญี่ปุ่น ขณะมีอายุได้ 91 ปี