ทำความรู้จักกับ Catalogue of Endangered Languages (ELCat) ฐานข้อมูลภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์

Catalogue of Endangered Languages (ELCat) คือทรัพยากรข้อมูลขนาดใหญ่ที่รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์ทั่วโลก โดยเปิดให้สาธารณชนเข้าถึงได้ผ่านทางเว็บไซต์ของ Endangered Languages Project

ข้อมูลภาษาใน ELCat

ELCat ให้ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์แต่ละภาษา โดยครอบคลุมหัวข้อสำคัญดังนี้:

• ความมีชีวิตชีวาของภาษา (Vitality): เช่น จำนวนผู้พูด, แนวโน้มของจำนวนผู้พูด และการส่งต่อภาษาจากรุ่นสู่รุ่น
• ขอบเขตการใช้งาน (Spheres of Use): บริบทที่ภาษานั้นๆ ถูกนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
• สถานที่: พื้นที่ทางภูมิศาสตร์ที่ยังมีการพูดภาษานั้นอยู่
• บริบทแวดล้อม: ข้อมูลด้านสังคม, ภาษาศาสตร์, เศรษฐกิจ, การเมือง และภูมิศาสตร์ของแต่ละภาษา

ข้อมูลใน ELCat มาจากแหล่งที่มาที่เชื่อถือได้ ทั้งจากเอกสารตีพิมพ์และข้อมูลจากการสื่อสารโดยตรงกับผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน โดยข้อมูลทุกชุดจะมีการอ้างอิงแหล่งที่มาอย่างชัดเจน และหากมีข้อมูลจากหลายแหล่ง ผู้ใช้สามารถเปรียบเทียบข้อมูลได้

การมีส่วนร่วมและการค้นพบใหม่ๆ

ผู้ใช้เว็บไซต์ Endangered Languages Project ได้รับการสนับสนุนให้ส่งข้อเสนอแนะเพื่อปรับปรุงข้อมูลใน Catalogue โดยข้อเสนอแนะทั้งหมดจะถูกตรวจสอบโดยผู้อำนวยการภูมิภาค (Regional Directors) ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาในภูมิภาคต่างๆ ทั่วโลก

การสร้าง ELCat นำไปสู่การค้นพบที่สำคัญหลายประการ เช่น การคัดออกซึ่งภาษาที่ไม่มีอยู่จริงหรือภาษาที่ไม่ได้แยกจากกันอย่างชัดเจน และการเพิ่มภาษาใหม่ 260 ภาษาที่ไม่ได้ระบุไว้ในมาตรฐาน ISO 639-3

จากการวิเคราะห์ของ ELCat พบว่า 45% ของภาษาที่พูดอยู่ในปัจจุบันทั้งหมดเป็นภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์ โดยพิจารณาจากภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์ 3,116 ภาษา เทียบกับภาษาที่ยังมีชีวิตอยู่ 6,861 ภาษาตามข้อมูลของ Ethnologue นอกจากนี้ยังพบว่ามี 299 ภาษาที่มีผู้พูดน้อยกว่า 10 คน และ 792 ภาษาอยู่ในระดับ "critically" หรือ "severely" endangered

ที่สำคัญ ELCat ได้หักล้างความเชื่อที่ว่ามีภาษาหนึ่งสูญพันธุ์ไปทุกๆ สองสัปดาห์ โดยพบว่าโดยเฉลี่ยแล้วจะมีภาษาหนึ่งสูญพันธุ์ไปทุกๆ สามเดือน หรือประมาณ 4 ภาษาต่อปี

ประวัติและบุคลากร

ELCat ถูกพัฒนาขึ้นโดยภาควิชาภาษาศาสตร์ของ University of Hawaiʻi at Mānoa (UHM) และ Eastern Michigan University (EMU) ระหว่างปี 2011 ถึง 2016 โดยมีโครงสร้างที่ออกแบบมาจากการประชุมเชิงปฏิบัติการ ELIIP ที่ University of Utah ในปี 2009

โครงการนี้ได้รับทุนสนับสนุนจาก National Science Foundation และ Henry Luce Foundation ภายใต้การดูแลของ Lyle Campbell, Anthony Aristar, Helen Aristar-Dry และ Veronica Grondona ต่อมา ELCat และเว็บไซต์ Endangered Languages Project ได้ถูกย้ายมาอยู่ที่ University of Hawaiʻi at Mānoa อย่างถาวร โดยมี Gary Holton เป็นผู้อำนวยการ

แม้ว่าทุนวิจัยสำหรับการรวบรวมข้อมูลส่วนใหญ่จะสิ้นสุดลงในปี 2016 แต่การดูแลรักษาและโฮสต์ฐานข้อมูลจะดำเนินต่อไปอย่างไม่มีกำหนดที่ University of Hawaii เพื่อประมวลผลข้อเสนอแนะจากผู้ใช้และเพิ่มข้อมูลจากแหล่งข้อมูลใหม่ๆ

ดัชนีความใกล้สูญพันธุ์ของภาษา (Language Endangerment Index - LEI)

Language Endangerment Index (LEI) คือการให้คะแนนเชิงตัวเลขเพื่อระบุระดับความใกล้สูญพันธุ์ของภาษา โดยพิจารณาจากปัจจัยหลัก 4 ประการ ซึ่งการส่งต่อภาษาจากรุ่นสู่รุ่น (Intergenerational transmission) ถือเป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุดและได้รับน้ำหนักคะแนนเป็นสองเท่าของปัจจัยอื่นๆ

คะแนนรวมจะถูกคำนวณเป็นเปอร์เซ็นต์ ซึ่งจะนำไปสู่การระบุระดับความใกล้สูญพันธุ์ เช่น คะแนน 72% จะถูกจัดอยู่ในระดับ 5 ซึ่งหมายถึง "Severely Endangered" (ใกล้สูญพันธุ์อย่างรุนแรง)

นอกจากนี้ ELCat ยังมีการประเมินระดับความเชื่อมั่น (Confidence level) ของค่า LEI โดยคำนวณจากจำนวนปัจจัยที่ใช้ในการคำนวณ ซึ่งปัจจัยการส่งต่อภาษาจากรุ่นสู่รุ่นจะถูกให้น้ำหนักเป็นสองเท่าเช่นกัน หากใช้ข้อมูลครบทั้ง 4 ปัจจัย จะมีระดับความเชื่อมั่น 100% แต่หากใช้เพียงจำนวนผู้พูดและการส่งต่อภาษาจากรุ่นสู่รุ่น จะมีระดับความเชื่อมั่นเพียง 60%