ภาวะลิ่มเลือดอุดตันในโพรงไซนัสเคเวอนัส (Cavernous Sinus Thrombosis)

ภาวะลิ่มเลือดอุดตันในโพรงไซนัสเคเวอนัส (Cavernous Sinus Thrombosis หรือ CST) คือการก่อตัวของลิ่มเลือดภายในโพรงไซนัสเคเวอนัส ซึ่งเป็นช่องว่างบริเวณฐานสมองที่ทำหน้าที่ระบายเลือดที่ไม่มีออกซิเจนจากสมองกลับสู่หัวใจ ภาวะนี้เป็นโรคที่พบได้น้อยแต่มีความรุนแรงสูงและอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตหากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที

ภาวะ CST แบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่:

• Septic Cavernous Thrombosis: เป็นรูปแบบที่พบบ่อยที่สุด เกิดจากการแพร่กระจายของเชื้อโรคจากจมูก ไซนัส หู หรือฟัน
• Aseptic Cavernous Thrombosis: มักเกี่ยวข้องกับอุบัติเหตุ การขาดน้ำ ภาวะโลหิตจาง และความผิดปกติอื่นๆ

อาการและสัญญาณเตือน

อาการของ CST มีความหลากหลาย โดยอาจเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรง หรือค่อยเป็นค่อยไป ขึ้นอยู่กับโครงสร้างทางกายวิภาคที่ได้รับผลกระทบ โดยเฉพาะเส้นประสาทสมองคู่ที่ 3 ถึง 6 และการระบายเลือดจากเบ้าตา

อาการเด่นที่พบบ่อย

• ตาโปน (Exophthalmos): การบวมของเนื้อเยื่อรอบดวงตาและตาโปนออกมา
• การมองเห็นลดลง: อาจเกิดจากความดันในหลอดเลือดดำที่สูงขึ้นจนทำให้เกิดเลือดออกในจอประสาทตา หรือนำไปสู่การตาบอดได้
• อาการทางประสาท: อัมพาตของเส้นประสาทสมอง (Cranial Nerve Palsies) โดยเฉพาะเส้นประสาทคู่ที่ 6 ซึ่งพบบ่อยที่สุด ทำให้ตาเขหรือเคลื่อนไหวลูกตาไม่ได้
• อาการทั่วไป: ปวดศีรษะรุนแรง กลัวแสง (Photophobia) มีไข้ หัวใจเต้นเร็ว และอาจมีอาการคอแข็ง (Nuchal Rigidity)

สาเหตุของการเกิดโรค

ภาวะ Septic CST มักเกิดจากการแพร่กระจายของเชื้อโรคจากบริเวณใกล้เคียง ดังนี้:

• ฝีในจมูก (Nasal Furuncle): พบได้ประมาณ 50% ของกรณี
• ไซนัส (Sphenoidal หรือ Ethmoidal Sinuses): พบได้ประมาณ 30%
• การติดเชื้อที่ฟัน: พบได้ประมาณ 10%
• แหล่งอื่นๆ: เช่น ต่อมทอนซิล เพดานอ่อน หูชั้นกลาง หรือการติดเชื้อในเบ้าตา (Orbital Cellulitis)

เชื้อที่พบบ่อยที่สุดคือ Staphylococcus aureus (พบใน 70% ของผู้ป่วย) ตามด้วย Streptococcus นอกจากนี้ยังอาจเกิดจากเชื้อแบคทีเรียแกรมลบ เชื้อไม่ใช้ออกซิเจน (Anaerobes) หรือเชื้อรา เช่น Aspergillus fumigatus และ Mucormycosis ในกรณีที่พบได้น้อย

การวินิจฉัย

การวินิจฉัย CST ทำได้โดยการประเมินทางคลินิก ร่วมกับการตรวจทางห้องปฏิบัติการและภาพถ่ายทางรังสีเพื่อยืนยัน

การตรวจทางห้องปฏิบัติการ

• CBC, ESR และการเพาะเชื้อ: เพื่อระบุแหล่งติดเชื้อและชนิดของเชื้อโรค
• การเจาะหลัง (Lumbar Puncture): เพื่อแยกโรคออกจากภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบ (Meningitis)

การตรวจทางรังสี

• CT Scan: อาจพบการหนาตัวของหลอดเลือดดำ (Superior Ophthalmic Vein) และความผิดปกติในโพรงไซนัสเคเวอนัส
• MRI และ MR Venogram: เป็นวิธีที่ไวที่สุดและเป็นทางเลือกแรกในการวินิจฉัย โดยจะแสดงความผิดปกติของหลอดเลือดแดง Internal Carotid และสัญญาณความเข้มสูงในบริเวณที่เกิดลิ่มเลือดอุดตัน

การรักษา

การรักษาต้องทำอย่างรวดเร็วเพื่อป้องกันความเสียหายถาวร โดยเน้นที่การกำจัดแหล่งติดเชื้อและการใช้ยาปฏิชีวนะ

การใช้ยาปฏิชีวนะ

มีการใช้ยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดดำที่มีขอบเขตกว้าง (Broad-spectrum IV antibiotics) จนกว่าจะทราบชนิดของเชื้อที่แน่นอน เช่น:

• Nafcillin: 1.5 กรัม ทุก 4 ชั่วโมง
• Cefotaxime: 1.5 ถึง 2 กรัม ทุก 4 ชั่วโมง
• Metronidazole: ให้ยาโหลดเริ่มต้น 15 มก./กก. ตามด้วย 7.5 มก./กก. ทุก 6 ชั่วโมง
• Vancomycin: ใช้ในกรณีที่สงสัยเชื้อ MRSA หรือเชื้อ Streptococcus pneumoniae ที่ดื้อยา

ในบางกรณีอาจจำเป็นต้องมีการผ่าตัดระบายหนอง (Surgical Drainage) เพื่อลดความดันและกำจัดแหล่งติดเชื้อ