ภาวะผมร่วงเป็นแผลเป็นบริเวณกลางศีรษะ

ภาวะผมร่วงเป็นแผลเป็นบริเวณกลางศีรษะ (Central Centrifugal Cicatricial Alopecia หรือ CCCA) เป็นความผิดปกติของเส้นผมและหนังศีรษะที่ทำให้เกิดการสูญเสียเส้นผมอย่างถาวร เนื่องจากรากผมถูกทำลายและแทนที่ด้วยเนื้อเยื่อแผลเป็น ซึ่งมักพบในกลุ่มประชากรแอฟริกัน-อเมริกัน โดยมีลักษณะการร่วงที่เริ่มจากบริเวณกลางศีรษะและขยายตัวออกไปสู่ด้านข้าง

ลักษณะอาการและการแสดงออก

CCCA มักเริ่มต้นที่บริเวณเส้นกลางศีรษะ (Sagittal midline) และมีลักษณะสมมาตรทั้งสองข้าง เมื่อโรคดำเนินไปจะเกิดการสร้างแผลเป็นบนหนังศีรษะ ซึ่งอาจครอบคลุมเพียงส่วนบนของศีรษะ หรือลุกลามจนมีลักษณะคล้ายกับภาวะผมร่วงในเพศชายระดับรุนแรง (Hamilton–Norwood scale Type VI หรือ VII)

ในระยะเริ่มต้น ผู้ป่วยอาจมีอาการดังต่อไปนี้:

• อาการคัน (Pruritus)
• ความรู้สึกผิดปกติทางผิวหนัง (Dysesthesias)
• อาการกดเจ็บ (Tenderness)

เมื่อตรวจร่างกายจะพบว่าผิวหนังบริเวณที่ผมร่วงมีความบางลง รูขุมขนลดน้อยลง และในระยะท้ายของโรค หนังศีรษะอาจมีลักษณะเรียบเป็นมันวาว

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

กลไกการเกิดโรคของ CCCA ยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด จึงยังไม่มีข้อสรุปเรื่องสาเหตุที่พิสูจน์ได้ในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม มีสมมติฐานหลายประการที่พยายามอธิบายการเกิดโรค:

• ปัจจัยด้านการจัดแต่งทรงผม: ในอดีตเชื่อว่าเกิดจากการใช้หวีร้อน (Hot comb) ร่วมกับปิโตรเลียมเจลลี่ ซึ่งทำให้เกิดการเผาไหม้ที่รากผม แต่ภายหลังพบว่าผู้ป่วยจำนวนมากไม่มีประวัติการใช้เทคนิคดังกล่าว
• ปัจจัยอื่น ๆ: มีการสันนิษฐานว่าการใช้สารเคมีในการยืดผม (Relaxers), การถักเปียที่แน่นเกินไป, การต่อผม, หรือการใช้เจลและน้ำมันแต่งผมบางชนิด อาจเป็นปัจจัยส่งเสริม
• กลไกทางพยาธิวิทยา: ทฤษฎีหนึ่งระบุว่าอาจเกิดจากแรงกดที่กระทำต่อปลอกรากผมชั้นใน (Internal root sheath) นำไปสู่การอักเสบและการระดมเซลล์อักเสบเข้ามาในบริเวณนั้น จนเกิดเป็นแผลเป็นในที่สุด

ทั้งนี้ มีสมมติฐานว่า CCCA อาจเป็นระยะสุดท้ายของภาวะผมร่วงจากการดึงรั้ง (Traction Alopecia) แต่ทฤษฎีนี้ได้รับการยอมรับน้อยเนื่องจากผู้ป่วยหลายรายไม่ได้มีพฤติกรรมการจัดแต่งทรงผมที่ทำให้เกิดแรงดึงรั้ง

ลักษณะทางพยาธิวิทยา

จากการตรวจทางพยาธิวิทยาของเนื้อเยื่อ พบลักษณะเด่นดังนี้:

• มีการสะสมของเซลล์ลิมโฟไซต์รอบรูขุมขน (Perifollicular lymphocytic infiltrate)
• เกิดพังผืดล้อมรอบเป็นชั้น ๆ (Concentric lamellar fibrosis) ในชั้นหนังแท้ส่วนบน (Papillary dermis)
• การสูญเสียต่อมไขมัน (Sebaceous gland loss)
• การสลายตัวก่อนกำหนดของปลอกรากผมชั้นใน
• อาจพบการอักเสบแบบแกรนูโลมา (Granulomatous inflammation) ซึ่งเป็นผลมาจากการแตกของรูขุมขน

การวินิจฉัยและการจำแนกคำศัพท์

CCCA มักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นภาวะผมร่วงจากพันธุกรรมและฮอร์โมน (Androgenetic alopecia) เนื่องจากมีรูปแบบการร่วงที่คล้ายคลึงกัน การวินิจฉัยที่ถูกต้องจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง

คำศัพท์ที่เกี่ยวข้อง

ในอดีตและในเอกสารทางการแพทย์มีการใช้คำเรียกภาวะนี้แตกต่างกัน เช่น:

• Hot comb alopecia (ภาวะผมร่วงจากหวีร้อน)
• Follicular degeneration syndrome (กลุ่มอาการเสื่อมของรูขุมขน)
• Pseudopelade ในกลุ่มคนผิวสี

นอกจากนี้ ยังมีคำว่า Central Centrifugal Scarring Alopecia (CCSA) ซึ่งเป็นคำกว้าง ๆ ที่ใช้เรียกกลุ่มโรคผมร่วงเป็นแผลเป็นที่เกิดขึ้นบริเวณกลางศีรษะ ซึ่งรวมถึง CCCA และโรคอื่น ๆ เช่น Folliculitis decalvans

การรักษา

ปัจจุบันการรักษายังอยู่ในขั้นตอนการศึกษาวิจัยและยังไม่มีวิธีที่สามารถทำให้ผมกลับมางอกใหม่ได้อย่างสมบูรณ์ เนื่องจากเป็นภาวะผมร่วงแบบเป็นแผลเป็น (Cicatricial alopecia) ซึ่งรากผมถูกทำลายไปอย่างถาวร

แนวทางการรักษาที่เคยมีการนำมาใช้เพื่อลดการอักเสบและชะลอการลุกลาม ได้แก่:

• การใช้ยาสเตียรอยด์ชนิดทาความเข้มข้นสูง
• ยาปฏิชีวนะ
• ยากดภูมิคุ้มกัน เช่น Tacrolimus หรือ Pimecrolimus
• ยาต้านแอนโดรเจน หรือยายับยั้งเอนไซม์ 5-alpha Reductase