เกณฑ์การประเมินความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง CHADS2 และ CHA2DS2-VASc

CHADS₂ และเวอร์ชันที่ปรับปรุงให้ทันสมัยขึ้นอย่าง CHA₂DS₂-VASc คือกฎการทำนายทางคลินิก (Clinical Prediction Rules) ที่ใช้สำหรับประเมินความเสี่ยงในการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ในผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้วชนิดที่ไม่เกี่ยวข้องกับลิ้นหัวใจ (Non-valvular Atrial Fibrillation - AF) ซึ่งเป็นภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะที่รุนแรงและเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดตันในสมอง

กลไกการเกิดโรคและความสำคัญของการประเมิน

ภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว (AF) อาจทำให้เลือดเกิดการหยุดนิ่งในห้องหัวใจส่วนบน ซึ่งนำไปสู่การก่อตัวของลิ่มเลือด (Mural Thrombus) ลิ่มเลือดนี้สามารถหลุดลอยไปตามกระแสเลือดจนถึงสมองและอุดตันหลอดเลือดสมอง ส่งผลให้เนื้อเยื่อสมองขาดเลือดและเกิดโรคหลอดเลือดสมองในที่สุด

แพทย์จึงใช้คะแนนเหล่านี้เพื่อตัดสินใจว่าผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับยาต้านการแข็งตัวของเลือด (Anticoagulation Therapy) หรือยาต้านเกล็ดเลือด (Antiplatelet Therapy) เพื่อลดความเสี่ยงดังกล่าว โดยคะแนนที่สูงขึ้นจะบ่งชี้ถึงความเสี่ยงในการเกิดโรคหลอดเลือดสมองที่สูงขึ้นตามไปด้วย

วิวัฒนาการของเกณฑ์การประเมิน

1. CHADS₂ Score

เป็นเกณฑ์การประเมินรุ่นแรกที่เรียบง่ายและได้รับการตรวจสอบความถูกต้องจากการศึกษาจำนวนมาก อย่างไรก็ตาม CHADS₂ มีข้อจำกัดเนื่องจากไม่ได้รวมปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญบางประการ ทำให้การจำแนกผู้ป่วยกลุ่มความเสี่ยงต่ำทำได้ไม่ละเอียดพอ

2. CHA₂DS₂-VASc Score

เพื่อเพิ่มความแม่นยำในการประเมิน CHA₂DS₂-VASc จึงถูกนำเสนอขึ้นโดยการเพิ่มปัจจัยเสี่ยง (Stroke Risk Modifiers) เข้าไป ได้แก่:

• อายุ 65–74 ปี
• เพศหญิง
• โรคหลอดเลือด (Vascular Disease)

นอกจากนี้ ในเกณฑ์นี้ ผู้ที่มีอายุ 75 ปีขึ้นไปจะได้รับคะแนนเพิ่มเป็น 2 คะแนน ซึ่งช่วยให้การแบ่งกลุ่มผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงต่ำทำได้ดีกว่า CHADS₂ และได้รับการยอมรับให้ใช้ในแนวทางปฏิบัติทางคลินิกของสมาคมโรคหัวใจแห่งยุโรป (ESC) และสมาคมโรคหัวใจแห่งสหรัฐอเมริกา (ACC/AHA)

3. CHA₂DS₂-VA Score (2024)

ในปี 2024 แนวทางปฏิบัติของ ESC ได้เสนอเกณฑ์ CHA₂DS₂-VA เพื่อลดความซับซ้อนโดยการ นำปัจจัยด้านเพศออก เนื่องจากการวิเคราะห์พบว่าเพศหญิงอาจเป็นปัจจัยปรับความเสี่ยงตามอายุมากกว่าจะเป็นปัจจัยเสี่ยงอิสระ นอกจากนี้ยังเพื่อความครอบคลุมสำหรับบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ (Non-binary, Transgender) หรือผู้ที่ได้รับฮอร์โมนบำบัด

คำแนะนำในการรักษาตามระดับคะแนน

ตามแนวทางของ ESC และ NICE การพิจารณาให้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (Oral Anticoagulation - OAC) มีเกณฑ์ดังนี้:

• คะแนน 2 ขึ้นไป: แนะนำให้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น Vitamin K Antagonists (เช่น Warfarin) หรือยาต้านการแข็งตัวของเลือดชนิดรับประทานโดยตรง (DOACs เช่น Dabigatran, Rivaroxaban, Edoxaban, หรือ Apixaban)
• ความเสี่ยงต่ำ (ผู้ชายคะแนน 0 หรือ ผู้หญิงคะแนน 1): ไม่แนะนำให้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด
• ผู้ชายที่มีคะแนน 1: อาจพิจารณาให้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด โดยต้องประเมินร่วมกับความต้องการและดุลยพินิจของผู้ป่วย