ศัลยกรรมกะโหลกศีรษะและใบหน้า การรักษาความผิดปกติแต่กำเนิด

ศัลยกรรมกะโหลกศีรษะและใบหน้า เป็นสาขาศัลยกรรมเฉพาะทางที่มุ่งเน้นการรักษาความผิดปกติของศีรษะ กะโหลกศีรษะ ใบหน้า ลำคอ ขากรรไกร และโครงสร้างที่เกี่ยวข้อง ทั้งที่เกิดขึ้นแต่กำเนิดและที่เกิดขึ้นภายหลัง แม้ว่าการรักษาส่วนใหญ่จะเกี่ยวข้องกับการปรับแต่งกระดูก แต่ศัลยแพทย์ด้านนี้ยังต้องมีความเชี่ยวชาญในด้านผิวหนัง เส้นประสาท กล้ามเนื้อ ฟัน และกายวิภาคอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

ความผิดปกติที่พบบ่อยในการรักษา

ศัลยแพทย์กะโหลกศีรษะและใบหน้ามักรักษาภาวะต่างๆ ดังนี้:

• ภาวะกะโหลกศีรษะเชื่อมติดก่อนกำหนด (Craniosynostosis): ทั้งแบบเดี่ยวและแบบกลุ่มอาการ
• ปากแหว่งเพดานโหว่ (Cleft lip and palate)
• ภาวะคางเล็ก (Micrognathia)
• กลุ่มอาการ Treacher Collins, Apert และ Crouzon
• ภาวะใบหน้าและกะโหลกศีรษะเจริญผิดปกติ (Craniofacial microsomia)
• ภาวะใบหูเล็กหรือไม่มีใบหู (Microtia)
• ผลกระทบจากกระดูกใบหน้าหักทั้งแบบเฉียบพลันและเรื้อรัง

ภาวะกะโหลกศีรษะเชื่อมติดก่อนกำหนด (Craniosynostosis)

โดยปกติแล้ว กระดูกกะโหลกศีรษะของมนุษย์จะเชื่อมต่อกันด้วยรอยต่อที่เรียกว่า Cranial sutures ซึ่งจะค่อยๆ เชื่อมติดกันในช่วงไม่กี่ปีแรกหลังเกิด หากรอยต่อเหล่านี้เชื่อมติดกันเร็วเกินไป จะทำให้การเติบโตของกะโหลกศีรษะถูกจำกัด ส่งผลให้รูปศีรษะผิดปกติ และในบางกรณีอาจเพิ่มความดันภายในกะโหลกศีรษะเนื่องจากสมองไม่มีพื้นที่เพียงพอในการเจริญเติบโต

ประเภทของ Craniosynostosis

• Scaphocephaly: เกิดจากการเชื่อมติดก่อนกำหนดของรอยต่อ sagittal ทำให้ศีรษะมีลักษณะยาวและแคบคล้ายเรือ เป็นรูปแบบที่พบบ่อยที่สุด
• Trigonocephaly: เกิดจากการเชื่อมติดของรอยต่อ metopic ทำให้หน้าผากมีลักษณะแหลมและศีรษะเป็นรูปสามเหลี่ยมเมื่อมองจากด้านบน
• Plagiocephaly: เกิดจากการเชื่อมติดของรอยต่อ coronal ด้านใดด้านหนึ่ง ทำให้ศีรษะมีความไม่สมมาตรหรือแบนด้านหนึ่ง
• Brachycephaly: เกิดจากการเชื่อมติดของรอยต่อ coronal ทั้งสองด้าน ทำให้ศีรษะมีลักษณะกว้างและสูง

แนวทางการรักษาและทีมสหวิชาชีพ

การศัลยกรรมกะโหลกศีรษะและใบหน้าต้องอาศัยทีมสหวิชาชีพ ซึ่งประกอบด้วยศัลยแพทย์ (เช่น ศัลยแพทย์ช่องปากและแม็กซิลโลเฟเชียล, ศัลยแพทย์ตกแต่ง, หรือศัลยแพทย์หู คอ จมูก), วิสัญญีแพทย์, พยาบาล และนักบำบัดต่างๆ เพื่อให้การดูแลครอบคลุมทุกมิติ

ขั้นตอนการผ่าตัดแก้ไขหน้าผาก (Fronto-supraorbital Advancement)

สำหรับผู้ป่วยที่มีความผิดปกติบริเวณหน้าผาก (เช่น Trigonocephaly และ Plagiocephaly) จะใช้เทคนิคการเลื่อนหน้าผากและเบ้าตาไปด้านหน้า เพื่อเพิ่มพื้นที่ให้สมองเจริญเติบโตและปรับรูปทรงศีรษะ โดยการผ่าตัดจะทำในวัยเด็กตอนต้นเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุด