สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ แนวทางและประเภทการใช้งาน

สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ (Creative Commons license หรือ CC license) คือชุดของสัญญาอนุญาตลิขสิทธิ์สาธารณะที่สร้างขึ้นโดย Creative Commons ซึ่งเป็นองค์กรไม่แสวงหาผลกำไรในสหรัฐอเมริกา เพื่อให้ผู้สร้างสรรค์ผลงานสามารถอนุญาตให้ผู้อื่นนำผลงานที่มีลิขสิทธิ์ไปเผยแพร่ ใช้งาน หรือดัดแปลงได้โดยไม่ต้องขออนุญาตเป็นรายครั้ง หากผู้ใช้งานปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ระบุไว้ในสัญญาอนุญาตนั้นๆ

ระบบนี้ถูกออกแบบมาเพื่อสร้างความยืดหยุ่นระหว่างการถือครองลิขสิทธิ์แบบเต็มรูปแบบ (All Rights Reserved) และการปล่อยผลงานให้เป็นสาธารณสมบัติ (Public Domain) ช่วยให้ผู้สร้างสรรค์สามารถกำหนดระดับการเปิดกว้างของผลงานได้ตามความต้องการ เช่น อนุญาตให้ใช้เพื่อการศึกษาแต่ไม่อนุญาตให้ใช้เพื่อการค้า

ประวัติและความเป็นมา

สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ถูกออกแบบโดย Lawrence Lessig และ Eric Eldred ในปี 2001 เพื่อตอบสนองต่อความจำเป็นในการมีเครื่องมือทางกฎหมายที่อยู่กึ่งกลางระหว่างกฎหมายลิขสิทธิ์ที่เข้มงวดและการเป็นสาธารณสมบัติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากคำตัดสินของศาลฎีกาสหรัฐฯ ในคดี Eldred v. Ashcroft ซึ่งมีการขยายระยะเวลาคุ้มครองลิขสิทธิ์ออกไปเป็นตลอดอายุขัยของผู้สร้างสรรค์บวกเพิ่มอีก 70 ปี

เวอร์ชันแรก (1.0) ถูกปล่อยออกมาอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม 2002 และมีการพัฒนาต่อเนื่องมาจนถึงเวอร์ชัน 4.0 ซึ่งเปิดตัวในเดือนพฤศจิกายน 2013 ซึ่งเป็นเวอร์ชันปัจจุบันที่เน้นความเป็นสากลมากขึ้น

การปรับใช้ในระดับสากล (License Porting)

เนื่องจากสัญญาอนุญาตเริ่มต้นถูกเขียนขึ้นตามระบบกฎหมายของสหรัฐอเมริกา เพื่อให้สามารถบังคับใช้ได้ในประเทศอื่นๆ Creative Commons จึงได้ดำเนินการ "Porting" หรือการปรับปรุงถ้อยคำในสัญญาให้สอดคล้องกับกฎหมายท้องถิ่นของแต่ละประเทศ ซึ่งจนถึงเดือนกรกฎาคม 2011 มีการปรับใช้ในกว่า 50 เขตอำนาจศาลทั่วโลก

ขอบเขตการใช้งานและผลงานที่รองรับ

สัญญาอนุญาต CC สามารถนำไปใช้กับผลงานใดๆ ที่อยู่ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์ เช่น หนังสือ, บทละคร, ภาพยนตร์, เพลง, บทความ, ภาพถ่าย, บล็อก และเว็บไซต์

การใช้งานกับซอฟต์แวร์

แม้ว่าซอฟต์แวร์จะอยู่ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์และสามารถใช้สัญญาอนุญาต CC ได้ แต่ทาง Creative Commons ไม่แนะนำ ให้ใช้กับซอฟต์แวร์ เนื่องจากข้อจำกัดด้านความเข้ากันได้กับสัญญาอนุญาตซอฟต์แวร์เสรีและโอเพนซอร์ส (FOSS) ที่มีอยู่เดิม สำหรับนักพัฒนาซอฟต์แวร์ แนะนำให้ใช้สัญญาอนุญาตประเภท FOSS แทน อย่างไรก็ตาม มีบางกรณีที่ใช้ CC เพื่อกำหนดโมเดลแบบ "Freeware" เช่น ในเกม The White Chamber หรือ Assault Cube

เงื่อนไขและผลทางกฎหมาย

• สิทธิของผู้สร้างสรรค์: ผู้ที่นำสัญญาอนุญาต CC มาใช้ต้องเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์แต่เพียงผู้เดียวหรือได้รับมอบอำนาจในการให้สิทธิ
• การเพิกถอน: สัญญาอนุญาต CC เป็นแบบไม่ผูกขาด (Non-exclusive) และไม่สามารถเพิกถอนได้ (Irrevocable) หมายความว่าเมื่อผลงานถูกเผยแพร่ภายใต้สัญญา CC แล้ว ผู้ใช้งานที่ได้รับสำเนาผลงานไปสามารถใช้งานต่อไปได้ตามเงื่อนไขเดิมแม้ผู้สร้างสรรค์จะเปลี่ยนใจในภายหลัง
• การละเมิดสัญญา: หากผู้ใช้งานไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ระบุในสัญญาอนุญาต จะถือว่าการอนุญาตนั้นสิ้นสุดลง และผู้ใช้งานอาจถูกฟ้องร้องฐานละเมิดลิขสิทธิ์ได้