วารสาร D-Lib นวัตกรรมและการพัฒนาห้องสมุดดิจิทัล

D-Lib Magazine เป็นวารสารออนไลน์ที่มุ่งเน้นด้านการวิจัยและการพัฒนาห้องสมุดดิจิทัล (Digital Library) โดยมีบทบาทสำคัญในการวางรากฐานและกำหนดทิศทางของชุมชนห้องสมุดดิจิทัลในช่วงเริ่มต้นของการพัฒนาเทคโนโลยีสารสนเทศ

ประวัติและการดำเนินงาน

วารสาร D-Lib ได้รับการสนับสนุนทางการเงินจาก D-Lib Alliance โดยในช่วงก่อนเดือนเมษายน พ.ศ. 2549 วารสารฉบับนี้ได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานสำคัญ ได้แก่ หน่วยงานโครงการวิจัยขั้นสูงด้านการป้องกันประเทศ (DARPA) ในนามของโครงการ Digital Libraries Initiative และมูลนิธิวิทยาศาสตร์แห่งชาติ (NSF) ของสหรัฐอเมริกา

วารสารดำเนินงานมาเป็นระยะเวลา 22 ปี โดยมีการเผยแพร่ทั้งหมด 265 ฉบับ และมีบทความรวม 1,062 บทความ ก่อนที่จะยุติการจัดพิมพ์ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2560

นวัตกรรมด้านการเผยแพร่

D-Lib Magazine ได้นำแนวคิดที่ทันสมัยในขณะนั้นมาใช้ในการเผยแพร่ผลงานวิชาการ ซึ่งถือเป็นนวัตกรรมในหลายด้าน ดังนี้:

• การเผยแพร่ในรูปแบบ HTML เท่านั้น: วารสารเลือกที่จะไม่จัดทำเวอร์ชัน PDF แต่เน้นการเผยแพร่ผ่านเว็บเพจโดยตรง เพื่อให้เข้าถึงได้ง่ายและรวดเร็ว
• การเข้าถึงแบบเปิด (Open Access): บทความทั้งหมดในวารสารสามารถเข้าถึงและอ่านได้ฟรีโดยไม่มีค่าใช้จ่าย
• การใช้ตัวระบุถาวร (Persistent Identifiers): วารสารเป็นผู้บุกเบิกการใช้ระบบ Handle System และต่อมาได้นำ DOI (Digital Object Identifier) มาใช้ ซึ่งระบบ DOI นี้เองที่ถูกสร้างขึ้นโดยใช้พื้นฐานของ Handle System เพื่อให้การอ้างอิงบทความมีความคงทนและไม่สูญหายเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงที่อยู่ของเว็บเพจ

สาเหตุของการยุติการจัดพิมพ์

แม้ว่า D-Lib Magazine จะมีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนวงการห้องสมุดดิจิทัล แต่ปัจจัยหลายประการนำไปสู่การยุติการดำเนินงาน ได้แก่:

• รูปแบบการระดมทุนที่ไม่ยั่งยืน: ข้อจำกัดด้านงบประมาณและการสนับสนุนทางการเงิน
• ความก้าวหน้าของสาขาวิชา: เมื่อสาขาห้องสมุดดิจิทัลมีความสมบูรณ์และแพร่หลายมากขึ้น ความจำเป็นในการมีวารสารเฉพาะทางในรูปแบบเดิมจึงลดลง
• การเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมการบริโภคข้อมูล: การเติบโตของโซเชียลมีเดียและบล็อก (Blogs) ทำให้การแลกเปลี่ยนข้อมูลและการวิจัยถูกเปลี่ยนรูปแบบไปสู่แพลตฟอร์มที่รวดเร็วและมีความเป็นปัจจุบันมากกว่า