ชื่อโดเมน ระบบระบุตัวตนและที่อยู่บนเครือข่ายอินเทอร์เน็ต

ในระบบอินเทอร์เน็ต ชื่อโดเมน (Domain Name) คือชุดตัวอักษรที่ใช้ระบุขอบเขตของการบริหารจัดการ อำนาจ หรือการควบคุมในเครือข่าย โดยทำหน้าที่เป็นชื่อที่มนุษย์สามารถจดจำได้ เพื่อใช้แทนที่อยู่ไอพี (IP Address) ซึ่งเป็นชุดตัวเลขที่ซับซ้อน ชื่อโดเมนถูกนำมาใช้เพื่อระบุบริการต่างๆ บนอินเทอร์เน็ต เช่น เว็บไซต์ บริการอีเมล และทรัพยากรในเครือข่ายอื่นๆ

โครงสร้างและลำดับชั้นของชื่อโดเมน

ชื่อโดเมนถูกสร้างขึ้นตามกฎและขั้นตอนของ ระบบชื่อโดเมน (Domain Name System หรือ DNS) โดยมีการจัดระเบียบเป็นลำดับชั้น (Hierarchy) เริ่มจากราก (Root Domain) ซึ่งไม่มีชื่อ และแบ่งย่อยลงมาเป็นระดับต่างๆ ดังนี้:

• โดเมนระดับบนสุด (Top-Level Domains - TLDs): เป็นระดับสูงสุดของชื่อโดเมน แบ่งออกเป็นสองประเภทหลัก คือ Generic TLDs (gTLDs) เช่น .com, .info, .net, .edu และ .org และ Country Code TLDs (ccTLDs) ซึ่งเป็นโดเมนรหัสประเทศ เช่น .th สำหรับประเทศไทย
• โดเมนระดับที่สองและสาม (Second-level and Third-level Domains): เป็นส่วนที่อยู่ถัดลงมาจาก TLD ซึ่งผู้ใช้งานทั่วไปหรือองค์กรสามารถจดทะเบียนเพื่อสร้างทรัพยากรบนอินเทอร์เน็ต เช่น "wikipedia.org" โดยที่ .org คือ TLD และ wikipedia คือโดเมนระดับที่สอง

ในการระบุชื่อโดเมนอย่างสมบูรณ์ จะเรียกว่า Fully Qualified Domain Name (FQDN) ซึ่งเป็นการระบุทุกป้ายกำกับ (Label) ในลำดับชั้นของ DNS โดยไม่มีส่วนใดขาดหายไป ตามธรรมเนียมปฏิบัติ FQDN จะลงท้ายด้วยจุด (.) เพื่อแสดงถึงจุดสูงสุดของโครงสร้างต้นไม้ DNS

วัตถุประสงค์และการใช้งาน

หน้าที่หลักของชื่อโดเมนคือการสร้างนามธรรม (Abstraction) ให้กับที่อยู่ตัวเลขของทรัพยากรบนอินเทอร์เน็ต เพื่อให้ง่ายต่อการจดจำและเข้าถึง ซึ่งมีประโยชน์สำคัญดังนี้:

• ความสะดวกในการจดจำ: ผู้ใช้ไม่จำเป็นต้องจำชุดตัวเลข IP Address ของเซิร์ฟเวอร์ แต่สามารถจำชื่อที่สื่อความหมายได้แทน
• ความยืดหยุ่นในการย้ายทรัพยากร: เมื่อมีการย้ายเซิร์ฟเวอร์ไปยังตำแหน่งทางกายภาพใหม่หรือเปลี่ยน IP Address ผู้ดูแลระบบเพียงแค่แก้ไขการจับคู่ใน DNS โดยที่ผู้ใช้งานยังคงเข้าถึงผ่านชื่อโดเมนเดิมได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนแปลง
• การสร้างอัตลักษณ์: องค์กรสามารถเลือกชื่อโดเมนที่ตรงกับชื่อแบรนด์หรือชื่อบริษัท เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือและทำให้ผู้ใช้ค้นหาได้ง่าย

ประวัติการพัฒนา

แนวคิดการใช้ชื่อเรียกแทนที่อยู่ตัวเลขมีมาตั้งแต่ยุค ARPANET ก่อนที่จะเกิดอินเทอร์เน็ตเชิงพาณิชย์ ในระยะแรก คอมพิวเตอร์ทุกเครื่องจะดึงไฟล์ที่ชื่อว่า host.txt จากเครื่องคอมพิวเตอร์ที่ SRI International เพื่อใช้จับคู่ชื่อโฮสต์กับที่อยู่ตัวเลข

อย่างไรก็ตาม เมื่อเครือข่ายเติบโตอย่างรวดเร็ว การจัดการไฟล์ทะเบียนชื่อแบบศูนย์กลางจึงเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ ในปี ค.ศ. 1983 จึงได้มีการนำระบบ DNS มาใช้ใน ARPANET และเผยแพร่โดย Internet Engineering Task Force (IETF) ผ่านเอกสาร RFC 882 และ RFC 883 ซึ่งกลายเป็นรากฐานของระบบการระบุชื่อบนอินเทอร์เน็ตจนถึงปัจจุบัน

การบริหารจัดการในปัจจุบัน

ปัจจุบัน Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) เป็นองค์กรที่ทำหน้าที่บริหารจัดการสถาปัตยกรรมและพื้นที่ชื่อโดเมนระดับบนสุดของอินเทอร์เน็ต โดย ICANN จะมอบอำนาจให้ผู้ให้บริการจดทะเบียนชื่อโดเมน (Domain Name Registrars) เป็นผู้ดำเนินการขายและจัดการการจดทะเบียนชื่อโดเมนให้กับสาธารณชน

เป็นที่น่าสังเกตว่า การจดทะเบียนชื่อโดเมนกับผู้ให้บริการไม่ได้ให้ "กรรมสิทธิ์ทางกฎหมาย" ในชื่อโดเมนนั้น แต่เป็นการให้ "สิทธิ์ในการใช้งานแต่เพียงผู้เดียว" ตามระยะเวลาที่กำหนด ซึ่งการใช้ชื่อโดเมนในเชิงพาณิชย์อาจต้องอยู่ภายใต้กฎหมายเครื่องหมายการค้า