นิเวศกามวิทยา การเคลื่อนไหวเพื่อสิ่งแวดล้อมผ่านมุมมองทางกามารมณ์

นิเวศกามวิทยา (Sexecology หรือ Ecosexuality) คือรูปแบบหนึ่งของการเคลื่อนไหวเพื่อสิ่งแวดล้อมเชิงรุก (Radical Environmentalism) ที่นำเสนอแนวคิดการมองโลกและธรรมชาติในฐานะ "คนรัก" แทนที่จะมองเป็นเพียงทรัพยากรที่ไม่มีวันหมดสิ้นเพื่อการตักตวงผลประโยชน์ แนวคิดนี้มุ่งเน้นการสร้างความสัมพันธ์ทางอารมณ์และความรู้สึกทางกามารมณ์ระหว่างมนุษย์กับโลก เพื่อกระตุ้นให้เกิดความรักและการปกป้องธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง

จุดเริ่มต้นและเป้าหมาย

นิเวศกามวิทยาถูกก่อตั้งโดย เอลิซาเบธ สตีเฟนส์ (Elizabeth Stephens) และ แอนนี สปริงเคิล (Annie Sprinkle) ศิลปินคู่รักที่นิยามตนเองว่าเป็น "ศิลปินนิเวศกามวิทยา" ทั้งสองมีเป้าหมายที่จะทำให้การเคลื่อนไหวเพื่อสิ่งแวดล้อมมีความน่าตื่นเต้น สนุกสนาน และมีความหลากหลายมากขึ้น โดยการนำเอาอารมณ์ขันแบบเหนือจริง (Absurdist humor), ศิลปะการแสดง (Performance art) และทัศนคติเชิงบวกต่อเรื่องเพศ (Sex-positivity) มาประยุกต์ใช้

สตีเฟนส์ระบุว่าการใช้ความปรารถนาทางกามารมณ์ที่มีต่อโลกสามารถสร้างองค์ความรู้รูปแบบใหม่ ซึ่งมีศักยภาพในการเปลี่ยนแปลงอนาคต โดยการให้ความสำคัญกับความต้องการให้ระบบนิเวศมีความหลากหลาย สมบูรณ์ และเจริญงอกงาม

ความแตกต่างจากนิเวศเฟมินิสม์

แม้จะมีความคล้ายคลึงกับการเคลื่อนไหวทางสังคมอื่น ๆ แต่นิเวศกามวิทยามีจุดต่างที่สำคัญจาก นิเวศเฟมินิสม์ (Ecofeminism) ดังนี้:

• การเปลี่ยนคำนิยาม: ในขณะที่นิเวศเฟมินิสม์มักมองโลกในฐานะ "แม่" แต่นิเวศกามวิทยามองโลกเป็น "คนรัก" การเปลี่ยนแปลงนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้มนุษย์ใช้ร่างกายและประสาทสัมผัสในการมีส่วนร่วมกับการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
• การปฏิเสธความเชื่อมโยงทางชีวภาพ: นิเวศกามวิทยาไม่เชื่อว่ามีความเชื่อมโยงโดยธรรมชาติระหว่างผู้หญิงกับธรรมชาติ โดยวิจารณ์ว่านิเวศเฟมินิสม์บางส่วนพึ่งพาหน้าที่ทางชีวภาพของผู้หญิงมากเกินไปในการสร้างความเชื่อมโยง ซึ่งอาจนำไปสู่การกำหนดลักษณะทางเพศที่ตายตัว
• อัตลักษณ์ที่ลื่นไหล: นิเวศกามวิทยามุ่งเน้นการรื้อถอนโครงสร้างทางเพศแบบบรรทัดฐาน (Heteronormative) และสร้างอัตลักษณ์ที่ขึ้นอยู่กับ "ความปรารถนา" มากกว่า "แก่นแท้" ที่คงที่ เพื่อสร้างความสัมพันธ์ที่พึ่งพากันระหว่างมนุษย์และสิ่งแวดล้อมที่มากกว่ามนุษย์ (More-than-human environment)

กลุ่มผู้นิยมนิเวศกามวิทยา (Ecosexuals)

ผู้ที่ยึดถือแนวคิดนี้เรียกว่า "Ecosexuals" ซึ่งเป็นกลุ่มคนที่เปิดรับประสบการณ์ทางกามารมณ์กับโลกอย่างเปิดเผย ตัวอย่างกิจกรรมที่กลุ่มนี้ปฏิบัติ ได้แก่ การอาบน้ำเปลือยกายในธรรมชาติ, การมีปฏิสัมพันธ์ทางเพศกับพืชผัก หรือการถึงจุดสุดยอดภายใต้สายน้ำตก

ระดับของการปฏิบัติมีความหลากหลาย ตั้งแต่ผู้ที่เลือกใช้ผลิตภัณฑ์ทางเพศที่ยั่งยืนและชื่นชอบการเปลือยกายในธรรมชาติ ไปจนถึงผู้ที่ทำกิจกรรมทางเพศกับดินหรือทราย นอกจากนี้ สปริงเคิลและสตีเฟนส์ยังเคยจัดพิธีแต่งงานระหว่างมนุษย์กับองค์ประกอบทางธรรมชาติ เช่น โลก ดวงจันทร์ และภูเขา เพื่อทำลายกำแพงกั้นระหว่างกามารมณ์ของมนุษย์และธรรมชาติ

ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์

นิเวศกามวิทยาได้รับอิทธิพลจากทฤษฎี โพสต์ฮิวแมนนิสม์ (Posthumanism) โดยพยายามลบเส้นแบ่งระหว่างร่างกายมนุษย์และโลกทางวัตถุที่ไม่ใช่มนุษย์ แนวคิดนี้โต้แย้งว่าร่างกายของมนุษย์เป็นส่วนหนึ่งของโลกทางวัตถุที่ไม่ใช่มนุษย์เช่นกัน

สตีเฟนส์ได้อ้างถึงงานของ ดอนนา ฮาราเวย์ (Donna Haraway) เพื่ออธิบายว่า "ลัทธิมนุษย์เป็นศูนย์กลาง" (Human exceptionalism) ซึ่งทำงานร่วมกับระบบทุนนิยมโลก ได้สร้างพื้นที่แยกส่วนที่ทำให้มนุษย์เชื่อว่าตนมีสิทธิ์เหนือสิ่งมีชีวิตอื่น นำไปสู่การทำลายสิ่งแวดล้อมอย่างรุนแรงในปัจจุบัน

การแสดงและเวิร์กชอป

โครงการ Love Art Lab ของสปริงเคิลและสตีเฟนส์ เป็นพื้นที่สำหรับการทดลองและสาธิตวิธีการ "เป็นคนรักกับโลก" ผ่านการแสดงที่เน้นการให้ข้อมูลและมีความรุนแรงทางความคิด (Radical) ตัวอย่างผลงานที่สำคัญ ได้แก่:

• พิธีแต่งงานกับธรรมชาติ: เช่น การแต่งงานกับดิน, ทะเลสาบ, ถ่านหิน, หิมะ และเทือกเขาแอปปาเลเชียน เพื่อเปลี่ยนคำเปรียบเปรยจาก "โลกคือแม่" เป็น "โลกคือคนรัก"
• การแสดง "25 Ways to Make Love to the Earth": จัดแสดงที่โรงละคร Kosmos ในกรุงเวียนนา ปี 2010 เพื่อสาธิตวิธีการแสดงความรักต่อโลกผ่านการพูด การร้องเพลง การเต้น และการสัมผัสวัตถุทางธรรมชาติ