อนุสัญญาสิทธิบัตรยุโรป

อนุสัญญาสิทธิบัตรยุโรป (European Patent Convention หรือ EPC) หรือที่รู้จักในชื่อ อนุสัญญาว่าด้วยการให้สิทธิบัตรยุโรป ลงวันที่ 5 ตุลาคม 1973 เป็นสนธิสัญญาระหว่างประเทศที่จัดตั้ง องค์การสิทธิบัตรยุโรป (European Patent Organisation) และสร้างระบบกฎหมายอิสระสำหรับการขอรับสิทธิบัตรในยุโรป

ลักษณะของสิทธิบัตรยุโรป

คำว่า "สิทธิบัตรยุโรป" ในบริบทของ EPC ไม่ได้หมายถึงสิทธิเดี่ยวที่ครอบคลุมทั้งทวีป แต่เป็นกลุ่มของสิทธิบัตรที่แยกจากกันในแต่ละประเทศสมาชิก ซึ่งสามารถบังคับใช้หรือเพิกถอนได้ตามกฎหมายของประเทศนั้นๆ อย่างไรก็ตาม สิทธิบัตรเหล่านี้อยู่ภายใต้กระบวนการรวมศูนย์หลังการให้สิทธิบัตร 2 รูปแบบ ได้แก่:

• กระบวนการคัดค้าน (Opposition procedure): เป็นระยะเวลาจำกัดที่บุคคลอื่น (ยกเว้นเจ้าของสิทธิบัตร) สามารถยื่นคัดค้านเพื่อขอให้เพิกถอนหรือจำกัดขอบเขตของสิทธิบัตรทั้งกลุ่ม
• กระบวนการจำกัดและเพิกถอน (Limitation and revocation procedures): กระบวนการที่เจ้าของสิทธิบัตรเป็นผู้ริเริ่มเพื่อขอปรับลดขอบเขตหรือเพิกถอนสิทธิบัตรของตนเอง

กลไกการทำงานและขั้นตอนการยื่นคำขอ

EPC กำหนดกรอบกฎหมายเพื่อให้การขอรับสิทธิบัตรเป็นไปอย่างสอดคล้องกันผ่าน สำนักงานสิทธิบัตรยุโรป (European Patent Office - EPO) โดยผู้ขอรับสิทธิบัตรสามารถยื่นคำขอเพียงฉบับเดียว ในภาษาเดียว ซึ่งสามารถยื่นได้ที่:

• สำนักงาน EPO ในเมืองมิวนิก (Munich)
• สาขาในกรุงเฮก (The Hague)
• สำนักงานย่อยในกรุงเบอร์ลิน (Berlin)
• สำนักงานสิทธิบัตรแห่งชาติของรัฐภาคี (หากกฎหมายภายในของรัฐนั้นอนุญาต)

ประวัติความเป็นมา

แนวคิดเรื่องสำนักงานสิทธิบัตรยุโรปเริ่มต้นขึ้นในเดือนกันยายน 1949 จากข้อเสนอของ Henri Longchambon วุฒิสมาชิกชาวฝรั่งเศส แม้ว่าแผนการเบื้องต้นจะไม่สามารถนำไปปฏิบัติได้จริงในขณะนั้น แต่ก็นำไปสู่การสร้างอนุสัญญาว่าด้วยรูปแบบการยื่นคำขอสิทธิบัตร (1953) และการจัดประเภทสิทธิบัตรระหว่างประเทศ (1954) ต่อมามีการลงนามในอนุสัญญาสิทธิบัตรสตราสบูร์ก (Strasbourg Patent Convention) ในปี 1963

จนกระทั่งในปี 1973 ได้มีการจัดการประชุมทางการทูตที่เมืองมิวนิก เพื่อจัดตั้งระบบการให้สิทธิบัตรของยุโรป ซึ่งนำไปสู่การลงนามในอนุสัญญา EPC โดยมี Kurt Haertel และ François Savignon เป็นบุคคลสำคัญที่มีบทบาทในการผลักดัน โดยมีประเทศลงนามเริ่มแรก 16 ประเทศ เมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 1973 และมีผลบังคับใช้ครั้งแรกในวันที่ 7 ตุลาคม 1977 สำหรับกลุ่มประเทศแรก ได้แก่ เบลเยียม เยอรมนี (เยอรมนีตะวันตกในขณะนั้น) ฝรั่งเศส ลักเซมเบิร์ก เนเธอร์แลนด์ สวิตเซอร์แลนด์ และสหราชอาณาจักร

การปรับปรุงและขยายขอบเขต

ในเดือนพฤศจิกายน 2000 ได้มีการประชุมเพื่อปรับปรุงอนุสัญญาเพื่อให้ทันต่อกฎหมายระหว่างประเทศและเพิ่มระบบการทบทวนคำตัดสินของคณะกรรมการอุทธรณ์ ซึ่งข้อความที่ปรับปรุงใหม่นี้เรียกว่า EPC 2000 และมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม 2007

ปัจจุบัน EPC มีสถานะแยกจากสหภาพยุโรป (EU) โดยมีรัฐภาคีบางประเทศที่ไม่ได้เป็นสมาชิก EU เช่น สวิตเซอร์แลนด์ ตุรกี นอร์เวย์ และสหราชอาณาจักร โดย ณ เดือนมิถุนายน 2026 มีรัฐภาคีรวมทั้งสิ้น 40 ประเทศ โดยมีมอลโดวากลายเป็นรัฐภาคีลำดับที่ 40 เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน 2026

ความตกลงความร่วมมือกับรัฐที่ไม่ได้เป็นภาคี

องค์การสิทธิบัตรยุโรปได้ทำความตกลงกับบางประเทศที่ไม่ได้เป็นภาคีในรูปแบบของ ความตกลงการขยาย (Extension agreements) หรือ ความตกลงการรับรอง (Validation agreements) ซึ่งช่วยให้สิทธิบัตรที่ได้รับจาก EPO สามารถขยายความคุ้มครองไปยังประเทศเหล่านี้ได้ผ่านการชำระค่าธรรมเนียมและดำเนินการตามขั้นตอนที่กำหนด โดยสิทธิที่ได้รับจะมีค่าเท่ากับสิทธิบัตรแห่งชาติในประเทศนั้นๆ แต่จะไม่ขึ้นอยู่กับอำนาจการตัดสินของคณะกรรมการอุทธรณ์ของ EPO

ตัวอย่างประเทศที่มีความตกลงรับรอง (Validation agreements) ได้แก่ โมร็อกโก มอลโดวา ตูนิเซีย กัมพูชา จอร์เจีย และลาว