เฟลิเป คาร์ริลโล ปวยร์โต อดีตผู้ว่าการรัฐยูกาตังและนักปฏิวัติเม็กซิโก

เฟลิเป ซานติอาโก คาร์ริลโล ปวยร์โต (Felipe Santiago Carrillo Puerto) เป็นนักข่าว, นักการเมือง และนักปฏิวัติชาวเม็กซิโก ผู้ซึ่งดำรงตำแหน่งผู้ว่าการรัฐยูกาตังตั้งแต่ปี 1922 จนกระทั่งถูกลอบสังหารในปี 1924 เขาเป็นที่รู้จักในฐานะผู้ที่พยายามสร้างความปรองดองระหว่างชาวมายาในยูกาตังและรัฐบาลเม็กซิโกหลังสงครามวรรณะ (Caste War)

ประวัติส่วนตัวและช่วงก่อนการปฏิวัติ

คาร์ริลโล ปวยร์โต เกิดเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน 1874 ในเมืองโมตุล รัฐยูกาตัง โดยมีเชื้อสายมายาบางส่วน และมีข่าวลือว่าเขาเป็นทายาทของราชวงศ์นาชิ โคคอม แห่งมายาปัน

เขาเป็นนักสังคมนิยมที่สนับสนุนการปฏิรูปที่ดิน, สิทธิในการเลือกตั้งของสตรี และสิทธิของชาวมายาพื้นเมือง ในช่วงวัยรุ่นระหว่างสงครามวรรณะ เขาเคยถูกจำคุกช่วงสั้นๆ เนื่องจากกระตุ้นให้ชาวมายาทำลายรั้วที่เจ้าของที่ดินรายใหญ่สร้างขึ้นเพื่อกั้นไม่ให้ชาวมายาเข้าถึงที่ดินในชุมชนดซูนุนกัน

คาร์ริลโล ปวยร์โต เริ่มต้นอาชีพด้วยการเป็นนักข่าว โดยเป็นบรรณาธิการของหนังสือพิมพ์ El Heraldo de Motul ซึ่งถูกสั่งปิดชั่วคราวในปี 1907 เนื่องจาก "การดูหมิ่นเจ้าหน้าที่รัฐ" นอกจากนี้ เขายังมีบทบาทสำคัญในการผลักดันให้ประธานาธิบดีดิอาซปล่อยตัวนักโทษการเมืองที่คุมขังอยู่ที่ซานฮวนเดอูลัว

การดำรงตำแหน่งผู้ว่าการรัฐ

คาร์ริลโล ปวยร์โต ได้รับการสนับสนุนจากพรรคสังคมนิยมแห่งตะวันออกเฉียงใต้ (Partido Socialista del Sureste) และได้เข้าพิธีสาบานตนเป็นผู้ว่าการรัฐยูกาตังเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 1922 โดยเขาได้กล่าวสุนทรพจน์ครั้งแรกเป็นภาษามายา

ในช่วง 20 เดือนของการดำรงตำแหน่ง เขาได้ริเริ่มการปฏิรูปที่ดินโดยการยึดคืนที่ดินจากคฤหาสน์ขนาดใหญ่และส่งคืนให้แก่ชาวมายาพื้นเมือง นอกจากนี้ เขายังส่งเสริมเทคนิคการเกษตรแบบใหม่, มอบสิทธิทางการเมืองให้แก่สตรี, เริ่มโครงการวางแผนครอบครัว, ต่อต้านการดื่มสุรา และผลักดันการอนุรักษ์และบูรณะโบราณสถานมายา

ในปี 1922 เขาได้ก่อตั้งมหาวิทยาลัยแห่งชาติทางตะวันออกเฉียงใต้ (Universidad Nacional del Sureste) ซึ่งปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยอิสระแห่งยูกาตัง (UADY)

วาระสุดท้ายและมรดกทางประวัติศาสตร์

เนื่องจากคาร์ริลโล ปวยร์โต ไม่สนับสนุนการกบฏของอาโดลโฟ เดอ ลา อูเอร์ตา ต่อประธานาธิบดีอัลวาโร โอบรีกอน และนายพลปลูตาร์โก เอลียาส กัลเลส เขาจึงถูกจับกุมโดยกองทัพกบฏ และถูกประหารชีวิตด้วยการยิงเป้าเมื่อวันที่ 3 มกราคม 1924 พร้อมกับพี่น้องสามคนและเพื่อนอีกแปดคน

เขาได้รับฉายาว่า "มังกรแดงผู้มีดวงตาหยก" (El Dragón Rojo de los Ojos de Jade) จากศัตรู และ "อัครสาวกแห่งเผ่าพันธุ์ทองแดง" (Apóstol de la raza de bronce) จากผู้ที่รักเขา

เพื่อเป็นเกียรติแก่เขา มีหลายเมืองในเม็กซิโกที่ถูกตั้งชื่อตามเขา รวมถึงสนามบินนานาชาติทูลุม (Tulum International Airport) ที่เริ่มเปิดดำเนินการเมื่อวันที่ 1 ธันวาคม 2023 และประธานาธิบดีอันเดรส มานูเอล โลเปซ โอบราดอร์ ได้ประกาศให้ปี 2024 เป็น "ปีแห่งเฟลิเป คาร์ริลโล ปวยร์โต"