ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของสาธารณรัฐอาหรับซาห์ราวีประชาธิปไตย

ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของสาธารณรัฐอาหรับซาห์ราวีประชาธิปไตย (Sahrawi Arab Democratic Republic - SADR) ดำเนินการโดยแนวร่วมโปลิซาริโอ (Polisario Front) ซึ่งทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการบริหารจัดการเครือข่ายสำนักงานตัวแทนและสถานเอกอัครราชทูตในต่างประเทศ เพื่อผลักดันการยอมรับอธิปไตยเหนือดินแดนเวสเทิร์นสะฮารา

สถานะและการยอมรับในระดับสากล

สาธารณรัฐอาหรับซาห์ราวีประชาธิปไตยมีสถานะเป็นรัฐบาลพลัดถิ่นที่อ้างสิทธิ์ในอธิปไตยเหนืออดีตอาณานิคมสเปนในเวสเทิร์นสะฮารา โดยปัจจุบันแนวร่วมโปลิซาริโอบริหารจัดการพื้นที่ที่เรียกว่า "ดินแดนปลดปล่อย" (Liberated Territories) ซึ่งเป็นแถบพื้นที่ทางตะวันออกของกำแพงโมร็อกโก รวมถึงบริหารจัดการค่ายผู้ลี้ภัยซาห์ราวีในตินดูฟ ประเทศแอลจีเรีย ซึ่งเป็นที่ตั้งของสำนักงานใหญ่

ในด้านกฎหมายระหว่างประเทศ สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติได้มีมติที่สำคัญดังนี้:

• มติที่ 22/29 (ค.ศ. 1966): ยืนยันสิทธิในการกำหนดเจตจำนงของตนเอง (Self-determination) ของชาวซาห์ราวีเป็นครั้งแรก
• มติที่ 34/37 (ค.ศ. 1979): ยืนยันสิทธิในการกำหนดเจตจำนงของตนเองและความเป็นเอกราช พร้อมทั้งยอมรับว่าแนวร่วมโปลิซาริโอเป็นตัวแทนที่ถูกต้องตามกฎหมายของประชาชนในเวสเทิร์นสะฮารา

เนื่องจาก SADR ไม่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในระดับสากล รัฐบาลจึงได้ว่าจ้างองค์กร Independent Diplomat ให้ช่วยดูแลผลประโยชน์ทางการทูต

การยอมรับโดยรัฐสมาชิกสหประชาชาติ

ข้อมูล ณ เดือนกันยายน ค.ศ. 2022 ระบุว่ามีรัฐสมาชิกสหประชาชาติ 84 ประเทศที่เคยให้การยอมรับ SADR อย่างไรก็ตาม ในจำนวนนี้มี 38 ประเทศที่ได้ "ระงับ" หรือ "ถอน" การยอมรับด้วยเหตุผลทางการเมืองที่แตกต่างกัน นอกจากนี้ ยังมีบางรัฐที่ไม่ได้ยอมรับ SADR ในฐานะรัฐอธิปไตย แต่ยอมรับแนวร่วมโปลิซาริโอในฐานะตัวแทนที่ถูกต้องของประชากรในเวสเทิร์นสะฮารา

บทบาทในองค์กรระหว่างประเทศ

SADR เป็นสมาชิกเต็มตัวของสหภาพแอฟริกา (African Union - AU) มาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1984 (เดิมคือองค์การเอกภาพแอฟริกา - OAU) การเข้าเป็นสมาชิกของ SADR นำไปสู่การที่โมร็อกโกถอนตัวออกจาก OAU เพื่อเป็นการประท้วง และโมร็อกโกเพิ่งกลับเข้าสู่สหภาพแอฟริกาอีกครั้งในปี ค.ศ. 2017

นอกจากนี้ SADR ยังเข้าร่วมการประชุมของขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (Non-Aligned Movement) และหุ้นส่วนยุทธศาสตร์เอเชีย-แอฟริกาใหม่ (New Asian–African Strategic Partnership) ในฐานะแขกรับเชิญ แม้จะมีการคัดค้านจากโมร็อกโก ในขณะที่สันนิบาตอาหรับ (Arab League) มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนการรักษา "บูรณภาพแห่งดินแดน" ของโมร็อกโก

ความสัมพันธ์ทวิภาคีและการดำเนินงานทางการทูต

SADR สร้างความสัมพันธ์ทางการทูตกับหลายประเทศ โดยเฉพาะในทวีปแอฟริกาและทวีปอเมริกา โดยมีแอลจีเรียและแอฟริกาใต้เป็นพันธมิตรที่สำคัญและมีความสัมพันธ์ที่มั่นคง

รูปแบบการเป็นตัวแทนในต่างประเทศ

การดำเนินงานทางการทูตของ SADR มีลักษณะเฉพาะดังนี้:

• สถานเอกอัครราชทูต: ในประเทศที่ยอมรับอธิปไตยของ SADR แนวร่วมโปลิซาริโอได้ยกระดับสำนักงานตัวแทนให้เป็นสถานเอกอัครราชทูต
• สำนักงานตัวแทน: ในประเทศที่ไม่ได้ยอมรับ SADR เป็นรัฐอธิปไตย (โดยเฉพาะในยุโรป) แนวร่วมโปลิซาริโอยังคงรักษาเครือข่ายสำนักงานตัวแทนเพื่อประสานงานกับรัฐบาลเจ้าบ้าน
• การรับรองทางทูต: เนื่องจากความขัดแย้งในเวสเทิร์นสะฮารา สถานเอกอัครราชทูตของประเทศต่าง ๆ ที่มีสัมพันธ์กับ SADR มักตั้งอยู่ในกรุงแอลเจียร์ ประเทศแอลจีเรีย ซึ่งเป็นที่ตั้งของค่ายผู้ลี้ภัยซาห์ราวี

สถานะความสัมพันธ์ในปัจจุบัน

ปัจจุบันมีรัฐประมาณ 33 ประเทศที่รักษาความสัมพันธ์ทางการทูตกับ SADR โดยในจำนวนนี้ 28 ประเทศรักษาความสัมพันธ์อย่างต่อเนื่องไม่มีการหยุดชะงัก ตัวอย่างเช่น บอตสวานาเป็นประเทศล่าสุดที่สถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการ (ข้อมูล ณ สิงหาคม ค.ศ. 2018) ในขณะที่บางประเทศ เช่น ฮอนดูรัส ได้ระงับความสัมพันธ์ทางการทูต (ข้อมูล ณ เมษายน ค.ศ. 2026)