เงินปอนด์ยิบรอลตาร์ (GIP) ประวัติและความสัมพันธ์กับปอนด์สเตอลิงก์

เงินปอนด์ยิบรอลตาร์ (สัญลักษณ์: £; รหัส ISO: GIP) คือสกุลเงินอย่างเป็นทางการของยิบรอลตาร์ โดยมีลักษณะพิเศษคือถูกผูกค่าเงินไว้กับ ปอนด์สเตอลิงก์ (British pound sterling) ในอัตราแลกเปลี่ยนแบบหนึ่งต่อหนึ่ง (at par value) ซึ่งทำให้สามารถแลกเปลี่ยนกันได้โดยตรง โดยรัฐบาลยิบรอลตาร์เป็นผู้ดูแลการออกธนบัตรและเหรียญกษาปณ์

ประวัติความเป็นมาของสกุลเงิน

ก่อนปี ค.ศ. 1872 สถานการณ์ด้านเงินตราในยิบรอลตาร์มีความซับซ้อนอย่างมาก โดยใช้ระบบที่อิงกับหน่วย เรียล (real) ซึ่งประกอบด้วยเหรียญของอังกฤษ สเปน และยิบรอลตาร์ผสมผสานกัน โดยตั้งแต่ปี 1825 หน่วยเรียล (โดยเฉพาะ Spanish real de plata) ถูกผูกไว้กับปอนด์ในอัตรา 1 ดอลลาร์สเปน ต่อ 4 ชิลลิง 4 เพนซ์

ต่อมาในปี 1872 สกุลเงินสเปนได้กลายเป็นเงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายเพียงอย่างเดียวในยิบรอลตาร์ จนกระทั่งเกิดสงครามสเปน-อเมริกาในปี 1898 ซึ่งส่งผลให้ค่าเงินเปเซตา (peseta) ของสเปนลดลงอย่างรุนแรง ด้วยเหตุนี้ ปอนด์จึงถูกนำมาใช้เป็นสกุลเงินหลักเพียงหนึ่งเดียวของยิบรอลตาร์ โดยเริ่มจากเหรียญและธนบัตรของอังกฤษ

ในปี 1898 เหรียญสเตอลิงก์กลายเป็นเงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายเพียงอย่างเดียว แม้ว่าเปเซตาของสเปนจะยังคงหมุนเวียนอยู่จนถึงช่วงสงครามกลางเมืองสเปน ยิบรอลตาร์เริ่มออกธนบัตรของตนเองในปี 1927 และเริ่มออกเหรียญกษาปณ์ในปี 1988 นอกจากนี้ ยิบรอลตาร์ยังได้เปลี่ยนระบบเงินตราเป็นแบบทศนิยม (decimalised) ในปี 1971 พร้อมกับสหราชอาณาจักร โดยเปลี่ยนจาก 1 ปอนด์ = 20 ชิลลิง = 240 เพนซ์ เป็น 1 ปอนด์ = 100 เพนซ์

ความสัมพันธ์กับปอนด์สเตอลิงก์

ภายใต้พระราชบัญญัติธนบัตร (Currency Notes Act) ปี 1934 (ซึ่งถูกยกเลิกในภายหลัง) รัฐบาลยิบรอลตาร์ได้รับสิทธิ์ในการพิมพ์ธนบัตรของตนเอง โดยธนบัตรที่ออกจะได้รับการค้ำประกันด้วยธนบัตรของธนาคารแห่งประเทศอังกฤษ (Bank of England) ในอัตราหนึ่งต่อหนึ่ง หรือค้ำประกันด้วยหลักทรัพย์ที่ออกโดยรัฐบาลยิบรอลตาร์

แม้ว่าธนบัตรของยิบรอลตาร์จะระบุว่าเป็น "pounds sterling" แต่ไม่ได้เป็นเงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายในสหราชอาณาจักร อย่างไรก็ตาม เหรียญของยิบรอลตาร์มีน้ำหนัก ขนาด และโลหะชนิดเดียวกับเหรียญของอังกฤษ แม้ว่าจะมีลวดลายแตกต่างกัน ซึ่งบางครั้งอาจพบเหรียญเหล่านี้หมุนเวียนอยู่ในอังกฤษ

ตามพระราชบัญญัติธนบัตรปี 2011 ทั้งธนบัตรและเหรียญที่ออกโดยรัฐบาลยิบรอลตาร์ถือเป็นเงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายภายในยิบรอลตาร์ ขณะเดียวกัน เหรียญและธนบัตรของอังกฤษก็สามารถหมุนเวียนในยิบรอลตาร์ได้ทั่วไปและสามารถใช้แลกเปลี่ยนกับเงินยิบรอลตาร์ได้อย่างเสรี

เหรียญกษาปณ์ของยิบรอลตาร์

ในปี 1988 ยิบรอลตาร์ได้ออกเหรียญราคา 1, 2, 5, 10, 20 และ 50 เพนซ์ รวมถึงเหรียญ 1 ปอนด์ ซึ่งมีลวดลายเฉพาะและระบุชื่อยิบรอลตาร์ โดยมีขนาดและส่วนประกอบเหมือนกับเหรียญของอังกฤษ ต่อมาในปี 1999 ได้มีการออกเหรียญ 2 ปอนด์ และในปี 2010 ได้ออกเหรียญ 5 ปอนด์ พร้อมจารึกว่า "Elizabeth II · Queen of Gibraltar" ซึ่งสร้างความขัดแย้งในสเปนเนื่องจากประเด็นทางประวัติศาสตร์

เหรียญ 2 ปอนด์มีความพิเศษคือมีการเปลี่ยนลวดลายใหม่ทุกปี โดยแสดงภาพ 12 งานของเฮอร์คิวลีส (12 Labours of Hercules) และในปี 2025 โรงกษาปณ์แห่งชาติยิบรอลตาร์ได้ออกเหรียญ 1 ปอนด์แบบ 12 เหลี่ยมเป็นครั้งแรก ซึ่งได้รับความนิยมอย่างมากในหมู่นักสะสม

รุ่นฉลองครบรอบ 300 ปี (Tercentenary edition)

ในปี 2004 รัฐบาลยิบรอลตาร์ได้ผลิตเหรียญรุ่นพิเศษเพื่อฉลองครบรอบ 300 ปีที่ยิบรอลตาร์อยู่ภายใต้การปกครองของอังกฤษ (ค.ศ. 1704–2004)