บริการค้นหาหนังสือของกูเกิล (Google Books)

Google Books (เดิมชื่อ Google Book Search, Google Print และมีชื่อรหัสโครงการว่า Project Ocean) คือบริการจาก Google ที่ช่วยให้ผู้ใช้สามารถค้นหาข้อความทั้งหมดภายในหนังสือและนิตยสารที่ Google ได้ทำการสแกนและแปลงเป็นข้อความดิจิทัลโดยใช้เทคโนโลยีการจดจำตัวอักษรทางแสง (Optical Character Recognition หรือ OCR) แล้วจัดเก็บไว้ในฐานข้อมูลดิจิทัลขนาดใหญ่

ที่มาและการพัฒนา

Google ได้รับหนังสือมาสแกนผ่านสองช่องทางหลัก ได้แก่ โครงการพันธมิตร (Google Books Partner Program) ซึ่งเป็นการร่วมมือกับสำนักพิมพ์และผู้เขียน และ โครงการห้องสมุด (Library Project) ซึ่งเป็นการสแกนหนังสือจากคอลเลกชันของห้องสมุดพันธมิตร นอกจากนี้ Google ยังได้ร่วมมือกับสำนักพิมพ์นิตยสารหลายแห่งเพื่อแปลงคลังข้อมูลจดหมายเหตุให้เป็นรูปแบบดิจิทัล

• Google Print: เปิดตัวครั้งแรกในงาน Frankfurt Book Fair เมื่อเดือนตุลาคม 2004 เพื่อรองรับโครงการพันธมิตร
• Google Books Library Project: ประกาศตัวในเดือนธันวาคม 2004 เพื่อสแกนผลงานจากห้องสมุดพันธมิตรเข้าสู่คลังข้อมูลดิจิทัล

ข้อมูล ณ เดือนตุลาคม 2019 Google ระบุว่าได้สแกนหนังสือไปแล้วมากกว่า 40 ล้านเล่ม โดยในอดีต (ปี 2010) Google เคยประเมินว่ามีหนังสือที่แตกต่างกันประมาณ 130 ล้านชื่อเรื่องทั่วโลกและตั้งเป้าที่จะสแกนหนังสือทั้งหมดเหล่านั้น อย่างไรก็ตาม กระบวนการสแกนในห้องสมุดวิชาการของสหรัฐอเมริกามีอัตราที่ช้าลงตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 2000

ระดับการเข้าถึงข้อมูล

ผลการค้นหาจาก Google Books จะปรากฏทั้งในหน้าการค้นหาทั่วไปของ Google และในเว็บไซต์เฉพาะของ Google Books (books.google.com) โดยระดับการเข้าถึงเนื้อหาจะแบ่งออกเป็น 4 ระดับ ตามสถานะลิขสิทธิ์และการอนุญาต:

ประเด็นด้านลิขสิทธิ์และการโต้แย้งทางกฎหมาย

โครงการ Google Books เผชิญกับเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักในเรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์ และความผิดพลาดของข้อความที่เกิดจากกระบวนการ OCR ที่ขาดการตรวจทาน

คดีความที่สำคัญคือ Authors Guild v. Google ซึ่งเป็นการฟ้องร้องแบบกลุ่มในสหรัฐอเมริกา โดยศาลตัดสินให้ Google เป็นฝ่ายชนะคดี ซึ่งถือเป็นคดีประวัติศาสตร์ที่ส่งผลต่อแนวทางการจัดการ "ผลงานกำพร้า" (Orphan Works) หรือผลงานที่หาเจ้าของลิขสิทธิ์ไม่พบในสหรัฐอเมริกา

เพื่อลดความขัดแย้ง Google ได้ประกาศนโยบาย Opt-out ในเดือนสิงหาคม 2005 ซึ่งอนุญาตให้เจ้าของลิขสิทธิ์ระบุรายชื่อหนังสือที่ไม่ต้องการให้สแกนได้ โดยเจ้าของลิขสิทธิ์มีทางเลือก 3 ทาง คือ เข้าร่วมโครงการพันธมิตรเพื่อแบ่งรายได้, ปล่อยให้สแกนภายใต้โครงการห้องสมุดเพื่อแสดงแบบเศษเสี้ยว หรือเลือก Opt-out เพื่อไม่ให้สแกนเลย

ผลกระทบเชิงบวก

นอกจากการให้การเข้าถึงความรู้ในระดับที่ไม่เคยมีมาก่อนแล้ว งานวิจัยในปี 2023 โดยนักวิชาการจาก University of California, Berkeley และ Northeastern University พบว่าการทำให้หนังสือเป็นดิจิทัลของ Google Books ส่งผลให้ยอดขายหนังสือฉบับพิมพ์ (Physical versions) เพิ่มสูงขึ้น