ชาวฮาเบชา ประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ในเอธิโอเปียและเอริเทรีย

ชาวฮาเบชา (Ge'ez: ሐበሠተ; Amharic: ሐበሻ; Tigrinya: ሓበሻ) หรือที่รู้จักในชื่อภาษาอังกฤษว่า Abyssinians เป็นคำระบุอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ที่ซับซ้อน ซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่เพียงกลุ่มชาติพันธุ์เดียว แต่เป็นคำรวมที่ครอบคลุมกลุ่มคนหลายกลุ่มในภูมิภาคเขาไฮแลนด์ของเอธิโอเปียและเอริเทรีย

นิรุกติศาสตร์และที่มาของคำว่า ฮาเบชา

หลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดของคำว่า Habesha ปรากฏในจารึกภาษาซาเบียน (Sabaean) ช่วงศตวรรษที่ 2 หรือ 3 ซึ่งกล่าวถึงการมีส่วนร่วมของกษัตริย์แห่ง ḤBŠT ในเหตุการณ์ต่างๆ คำนี้ดูเหมือนจะหมายถึงกลุ่มคนมากกว่าที่จะเป็นชาติพันธุ์เฉพาะเจาะจง

ในศตวรรษที่ 5 คำว่า Abissensis ในภาษาละติน และต่อมาในศตวรรษที่ 6 คำว่า Abasēnoi ในภาษากรีก ถูกนำมาใช้เรียกกลุ่มคนในพื้นที่ที่ผลิตมดยอบ กำยาน และฝ้าย ซึ่งมีความเชื่อมโยงกับเส้นทางการค้าจากเยเมนไปยังอาณาจักรอาคซุม (Aksum)

การใช้งานในปัจจุบัน

ในปัจจุบัน คำว่า "ฮาเบชา" มักถูกใช้เพื่อแทนกลุ่มคนที่พูดภาษาในตระกูลเซมิติก (Semitic-speaking) ในพื้นที่ไฮแลนด์ทางตอนเหนือของเอธิโอเปีย ซึ่งประกอบด้วยกลุ่มคน อัมฮารา (Amhara), ทิเกรย์ (Tigrayan) และ ทิกรินยา (Tigrinya)

ความหลากหลายและข้อโต้แย้งทางอัตลักษณ์

อย่างไรก็ตาม การใช้คำนี้มีความซับซ้อน เนื่องจากกลุ่มมุสลิมในไฮแลนด์ของเอริเทรียและเอธิโอเปีย เช่น กลุ่ม Tigre มักจะปฏิเสธการระบุตัวตนว่าเป็นชาวฮาเบชา โดยเลือกใช้คำว่า Jeberti แทน

นอกจากนี้ ในกลุ่มผู้อพยพชาวเอธิโอเปียและเอริเทรียในต่างประเทศ บางคนได้นำคำว่า "ฮาเบชา" มาใช้เป็นอัตลักษณ์เหนือระดับชาติ (supra-national identity) เพื่อรวมกลุ่มคนทุกกลุ่มจากทั้งสองประเทศเข้าด้วยกัน เพื่อลดความขัดแย้งทางเชื้อชาติหรือสัญชาติ

ต้นกำเนิดและทฤษฎีการก่อตัว

นักวิชาการชาวยุโรปในอดีตเคยสันนิษฐานว่า ชุมชนโบราณที่กลายเป็นรัฐเอธิโอเปียในปัจจุบัน เกิดจากการอพยพของเผ่าซาเบียนที่พูดภาษาอาหรับใต้ (South Arabian) ข้ามทะเลแดงมาผสมผสานกับคนท้องถิ่นเมื่อประมาณ 1,000 ปีก่อนคริสตกาล

ทฤษฎีนี้เชื่อว่าชาวซาเบียนได้นำตัวอักษรและภาษาจากอาหรับใต้มาพัฒนาจนกลายเป็น ภาษาเกเอซ (Ge'ez) และตัวอักษรเกเอซ อย่างไรก็ตาม นักภาษาศาสตร์สมัยใหม่พบว่าแม้ตัวอักษรจะได้รับอิทธิพลจากอาหรับใต้ แต่ภาษาเกเอซนั้นมีรากเหง้าที่หยั่งลึกในแอฟริกา