ไฮดาร์ อาลีเยฟ ผู้นำผู้ทรงอิทธิพลแห่งอาเซอร์ไบจาน

ไฮดาร์ อาลีเยฟ (Heydar Aliyev; 10 พฤษภาคม 1923 – 12 ธันวาคม 2003) เป็นนักการเมืองชาวอาเซอร์ไบจานผู้มีบทบาทสำคัญยิ่งในประวัติศาสตร์สมัยใหม่ของประเทศ เขาเคยดำรงตำแหน่งเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์แห่งอาเซอร์ไบจานในช่วงปี 1969 ถึง 1982 และต่อมาได้กลายเป็นประธานาธิบดีคนที่ 3 ของอาเซอร์ไบจานระหว่างปี 1993 ถึง 2003

เส้นทางอาชีพในยุคสหภาพโซเวียต

ชีวิตช่วงต้นและการศึกษา

ตามประวัติอย่างเป็นทางการ อาลีเยฟเกิดเมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม 1923 ในเมืองนัคชีวัน (Nakhchivan) อย่างไรก็ตาม มีข้อมูลจากบางแหล่งระบุว่าเขาอาจเกิดก่อนหน้านั้น 2 ปีในหมู่บ้านโคมาร์ดลี (Comardlı) ซึ่งปัจจุบันอยู่ในจังหวัดซยูนิกของอาร์เมเนีย แต่ประวัติทางการระบุว่าเขาเกิดในอาเซอร์ไบจานเพื่อเหตุผลทางการเมือง

อาลีเยฟจบการศึกษาจากโรงเรียนครูนัคชีวัน และเข้าศึกษาต่อด้านสถาปัตยกรรมที่สถาบันอุตสาหกรรมอาเซอร์ไบจานระหว่างปี 1939 ถึง 1941 นอกจากนี้ เขายังผ่านการฝึกอบรมที่โรงเรียนระดับสูงของกระทรวงความมั่นคงแห่งรัฐของสหภาพโซเวียตในเลนินกราด และได้รับปริญญาด้านประวัติศาสตร์จากมหาวิทยาลัยแห่งรัฐบากูในปี 1957

บทบาทในหน่วยข่าวกรอง (KGB)

ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 อาลีเยฟรับหน้าที่เป็นผู้บัญชาการกองพัน Smersh ซึ่งปฏิบัติการข่าวกรองและควบคุมวินัยทหารในแนวหน้าตะวันออก ต่อมาในปี 1944 เขาได้เข้าทำงานในคณะกรรมาธิการประชาชนเพื่อความมั่นคงแห่งรัฐ (NKGB) ของสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอาเซอร์ไบจาน และก้าวหน้าในหน้าที่การงานจนกลายเป็นหัวหน้า KGB ประจำอาเซอร์ไบจานในปี 1960 โดยได้รับยศพลตรี

การก้าวขึ้นสู่จุดสูงสุดของอำนาจ

วันที่ 12 กรกฎาคม 1969 อาลีเยฟได้รับเลือกให้เป็นเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์แห่งอาเซอร์ไบจาน โดยได้รับการสนับสนุนจากเลโอนิด เบรจเนฟ (Leonid Brezhnev) ผู้นำสหภาพโซเวียตในขณะนั้น อาลีเยฟปกครองอาเซอร์ไบจานด้วยระบบอุปถัมภ์ที่เข้มแข็งและสร้างเครือข่ายผลประโยชน์ในภาคส่วนต่างๆ เช่น น้ำมันและคาร์เวียร์

ในช่วงปี 1982 ถึง 1987 อาลีเยฟได้ย้ายไปดำรงตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรีอันดับหนึ่งของสหภาพโซเวียต ซึ่งเป็นตำแหน่งระดับสูงในรัฐบาลกลางที่มอสโก ก่อนจะกลับมามีบทบาทอีกครั้งหลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียต

การดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีและการปกครอง

อาลีเยฟกลับเข้าสู่อำนาจในฐานะประธานาธิบดีของอาเซอร์ไบจานในปี 1993 หลังจากเกิดรัฐประหารทางทหารที่ขับไล่ประธานาธิบดีอาบุลฟาซ เอลชีเบย์ (Abulfaz Elchibey) การขึ้นสู่อำนาจของเขาถูกมองว่าเป็นการสิ้นสุดช่วงเวลาสั้นๆ ของประชาธิปไตยหลังได้รับเอกราช

ภายใต้การนำของอาลีเยฟ รัฐบาลถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่ามีลักษณะเผด็จการและจำกัดสิทธิเสรีภาพ มีการรายงานเรื่องการทุจริตและการเลือกตั้งที่ไม่โปร่งใส นอกจากนี้ยังมีการสร้างลัทธิบูชาตัวบุคคล (Cult of Personality) ขึ้นรอบตัวเขา ซึ่งยังคงดำเนินต่อไปแม้หลังจากที่เขาเสียชีวิตในปี 2003

ก่อนการเสียชีวิตของเขา ลูกชายของเขาคือ อิลฮัม อาลีเยฟ (Ilham Aliyev) ได้รับเลือกเป็นประธานาธิบดี ซึ่งยังคงดำรงตำแหน่งผู้นำประเทศอาเซอร์ไบจานมาจนถึงปัจจุบัน