Highly Cited Researchers รายชื่อนักวิจัยที่ถูกอ้างอิงสูงสุดในโลก
สรุปใจความสำคัญ
- เป็นรายชื่อนักวิจัยที่ถูกอ้างอิงสูงสุด 0.1% ของโลก จัดทำโดย Clarivate
- ใช้ข้อมูลจาก Web of Science โดยพิจารณาจากบทความที่ถูกอ้างอิงสูงสุด 1% ในแต่ละสาขา
- ถูกนำไปใช้เป็นเกณฑ์ในการจัดอันดับมหาวิทยาลัยโลก (ARWU) ตั้งแต่ปี 2019
Highly Cited Researchers (HCR) คือรายชื่อนักวิจัยทางวิชาการที่จัดทำและเผยแพร่เป็นประจำทุกปีโดย Clarivate ซึ่งรวบรวมรายชื่อผู้เขียนผลงานวิจัยที่ได้รับการอ้างอิงในระดับสูงอย่างต่อเนื่องในช่วง 11 ปีที่ผ่านมา โดยพิจารณาจากวารสารวิชาการที่อยู่ในฐานข้อมูล Web of Science รายชื่อนี้ถือเป็นเครื่องหมายการันตีความสำเร็จ เนื่องจากมีนักวิจัยเพียงประมาณ 0.1% ของจำนวนนักวิจัยทั้งหมดทั่วโลกเท่านั้นที่ได้รับเลือกให้เข้ามาอยู่ในกลุ่มนี้
ประวัติและความเป็นมา
Clarivate เริ่มเผยแพร่รายชื่อ HCR มาตั้งแต่ปี 2001 อย่างไรก็ตาม ในเส้นทางการจัดอันดับก็มีเหตุการณ์ที่น่าสนใจเกิดขึ้น เช่น ในปี 2016 มีการส่งอีเมลแสดงความยินดีไปยังนักวิจัยจำนวนมากที่ไม่ได้ถูกจัดอยู่ในรายชื่อจริง ซึ่งสร้างความสับสนในขณะนั้น
ประเด็นด้านจริยธรรมและความโปร่งใส
ในปี 2023 มีการคัดนักวิจัยออกมากกว่า 1,000 ราย เนื่องจากพบพฤติกรรมการอ้างอิงที่ไม่เหมาะสมและขาดความซื่อสัตย์ทางวิชาการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในมหาวิทยาลัยของประเทศซาอุดีอาระเบีย ซึ่งพบว่ามีการจ่ายเงินให้นักวิจัยระบุชื่อสถาบันเป็นสังกัดเพื่อเพิ่มอันดับ ส่งผลให้จำนวน HCR จากสถาบันในซาอุดีอาระเบียลดลงถึง 30% หลังจากมีการแก้ไขข้อมูล
การวิเคราะห์แนวโน้ม
- การเติบโตของจีน: ระหว่างปี 2001 ถึง 2016 สัดส่วนของนักวิจัย HCR จากจีนแผ่นดินใหญ่เพิ่มสูงขึ้นอย่างมาก ซึ่งสะท้อนถึงการลงทุนด้านการวิจัยที่เพิ่มขึ้นของวิทยาลัยและมหาวิทยาลัยในจีน
- ความเหลื่อมล้ำทางเพศ: ผลการศึกษาพบว่างานวิจัยของผู้หญิงมักได้รับการอ้างอิงน้อยกว่า โดยมีผู้หญิงเพียง 16% ในรายชื่อ HCR และในสาขา STEM เช่น เคมี คอมพิวเตอร์ วิศวกรรมศาสตร์ คณิตศาสตร์ และฟิสิกส์ สัดส่วนผู้หญิงลดลงเหลือเพียง 4-7% ทั้งที่มีผู้เขียนเป็นผู้หญิงในสาขาเหล่านี้มากกว่า 25%
ระเบียบวิธีในการคัดเลือก
Clarivate ใช้ "สถิติประสิทธิภาพ" (performance statistics) จากข้อมูลใน Web of Science โดยแบ่งออกเป็น 21 สาขาวิชาเฉพาะ และอีก 1 สาขาสำหรับวิทยาศาสตร์สหวิทยาการ โดยเกณฑ์การคัดเลือกคือการสร้างรายชื่อบทความที่ถูกอ้างอิงสูงสุด 1% แรกในสาขานั้นๆ และผู้ที่จะได้รับเลือกเป็น HCR จะต้องมีจำนวนบทความที่ติดอันดับ 1% นี้ในสัดส่วนที่สูง
อย่างไรก็ตาม ระบบนี้อาจถูกแทรกแซงโดย "กลุ่มก้อนการอ้างอิง" (citation cartels) ซึ่งเป็นกลุ่มนักวิจัยที่ตกลงกันอ้างอิงงานของกันและกันเพื่อปั่นตัวเลข จนนำไปสู่เหตุการณ์ในปี 2023 ที่ Clarivate ต้องถอดสาขาวิชาคณิตศาสตร์ออกจากรายชื่อทั้งหมด เนื่องจากพบว่านักวิจัยที่ไม่มีชื่อเสียงสามารถเบียดนักคณิตศาสตร์ผู้ทรงคุณวุฒิออกไปได้
ความสำคัญและการนำไปใช้งาน
การได้รับเลือกเป็น HCR สร้างชื่อเสียงอย่างมากให้กับทั้งตัวนักวิจัยและสถาบัน โดยมหาวิทยาลัยหลายแห่งในสหรัฐอเมริกามักจะออกข่าวประชาสัมพันธ์หรือเขียนบล็อกเพื่อประกาศความสำเร็จของคณาจารย์ที่ได้รับเลือก
นอกจากนี้ รายชื่อ HCR ยังถูกนำไปใช้ในหลายด้าน เช่น:
คำถามที่พบบ่อย
Highly Cited Researchers (HCR) คืออะไร?
คือรายชื่อนักวิจัยที่เขียนผลงานวิจัยซึ่งได้รับการอ้างอิงในระดับสูงอย่างต่อเนื่องในช่วง 11 ปีที่ผ่านมา โดยพิจารณาจากฐานข้อมูล Web of Science และมีจำนวนเพียง 0.1% ของนักวิจัยทั่วโลก
เกณฑ์การคัดเลือก HCR ใช้ข้อมูลจากไหน?
ใช้สถิติประสิทธิภาพจาก Web of Science โดยคัดเลือกผู้เขียนที่มีบทความอยู่ในกลุ่มที่ถูกอ้างอิงสูงสุด 1% แรกของสาขาวิชานั้นๆ
ทำไมบางสาขาหรือบางคนถึงถูกถอดออกจากรายชื่อ?
เนื่องจากมีการตรวจพบการทุจริตทางวิชาการ เช่น การสร้างกลุ่มก้อนการอ้างอิง (citation cartels) หรือการจ่ายเงินเพื่อระบุสังกัดสถาบันปลอม เพื่อปั่นอันดับให้สูงขึ้น