ประวัติการแบ่งเขตการปกครองของรัสเซีย

โครงสร้างการบริหารจัดการดินแดนของรัสเซียในปัจจุบันเป็นผลลัพธ์จากวิวัฒนาการและการปฏิรูปที่ดำเนินมาอย่างยาวนานหลายศตวรรษ โดยเปลี่ยนผ่านจากระบบนครรัฐที่กระจัดกระจายสู่การเป็นจักรวรรดิขนาดใหญ่ที่มีการจัดการเชิงโครงสร้างที่ซับซ้อน

ยุคเริ่มแรกและการก่อตัวของรัฐ

ในคริสต์ศตวรรษที่ 10 เคียฟรุส (Kievan Rus') มีลักษณะเป็นอาณาจักรที่ค่อนข้างเป็นปึกแผ่นภายใต้การปกครองของพระเจ้ายารอสลาฟผู้ชาญฉลาด (Yaroslav the Wise) อย่างไรก็ตาม ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 11 อาณาจักรนี้ได้แตกออกเป็นรัฐอิสระขนาดเล็กหรือนครรัฐที่แข่งขันกันเอง โดยมีศูนย์กลางสำคัญอยู่ที่กาลิเซีย-โวลินียา (Galicia–Volhynia), สาธารณรัฐนอฟโกรอด (Novgorod Republic) และวลาดีมีร์-ซุซดาล (Vladimir-Suzdal)

หลังจากการรุกรานของชาวมองโกลและการสถาปนาอาณาจักรโกลเดนฮอร์ด (Golden Horde) ในปี ค.ศ. 1240 ดินแดนส่วนใหญ่ของเคียฟรุสตกอยู่ภายใต้การบริหารของเมืองซาราย (Sarai) ในขณะที่บางส่วนกลายเป็นรัฐบรรณาการ ต่อมาอาณาจักรกาลิเซีย-โวลินียีย้ายไปอยู่ภายใต้การปกครองของแกรนด์ดัชชีแห่งลิทัวเนีย และถูกผนวกเข้ากับมงกุฎโปแลนด์ในที่สุด ส่วนสาธารณรัฐนอฟโกรอดถูกผนวกเข้ากับแกรนด์ดัชชีแห่งมอสโก

ระบบการปกครองระดับท้องถิ่นยุคแรก

ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 13 รัฐรัสเซียเริ่มใช้การแบ่งเขตการปกครองที่เรียกว่า อูเยซด์ (Uyezds) ซึ่งแต่ละอูเยซด์จะแบ่งย่อยลงไปเป็น โวโลสต์ (Volosts) ในบางพื้นที่มีการใช้ระบบ พยาตินา (Pyatina) โดยมีเจ้าหน้าที่ที่เรียกว่า โวไวด์ (Voivodes) ทำหน้าที่บริหารและป้องกันดินแดนในระดับอูเยซด์

การก้าวขึ้นสู่อำนาจของมอสโก

ในคริสต์ศตวรรษที่ 15 แกรนด์ดัชชีแห่งมอสโกได้รับการยอมรับว่าเป็นผู้สืบทอดโดยตรงของแกรนด์ดัชชีแห่งวลาดีมีร์ และเริ่มผนวกดินแดนรอบข้าง เช่น ยารอสลาฟล์ (Yaroslavl) และรอสตอฟ (Rostov) รวมถึงพิชิตนิจนีโนฟโกรอด-ซุซดาล (Nizhny Novgorod-Suzdal), ทเวร์ (Tver) และสาธารณรัฐนอฟโกรอด

เมื่ออาณาจักรโกลเดนฮอร์ดล่มสลายในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 15 มอสโกจึงกลายเป็นรัฐเอกราชเป็นครั้งแรก และขยายอำนาจต่อไปในคริสต์ศตวรรษที่ 16 โดยผนวกสาธารณรัฐปสคอฟ (Pskov Republic) และแกรนด์ดัชชีแห่งรยาซาน (Ryazan) รวมถึงดินแดนในยูเครนและไซบีเรีย เช่น รัฐคานาตของคาซาน (Kazan Khanate) และอัสตราคัน (Astrakhan Khanate)

การปฏิรูปในสมัยพระเจ้าปีเตอร์มหาราช

ก่อนเข้าสู่ยุคจักรวรรดิ รัสเซียมีการใช้ระบบ ราซเรียด (Razryads) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการปฏิรูปทางทหารในปี ค.ศ. 1680 เช่น มอสโกราซเรียด, คาซานราซเรียด และโทโบลราซเรียด ซึ่งครอบคลุมพื้นที่กว้างขวางในไซบีเรีย

การสถาปนาระบบจังหวัด (Guberniyas)

เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม ค.ศ. 1708 พระเจ้าปีเตอร์มหาราชทรงออกพระราชกฤษฎีกาปฏิรูปการปกครองเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารดินแดนที่กว้างใหญ่ โดยยกเลิกระบบอูเยซด์และราซเรียดเดิม แล้วแบ่งรัสเซียออกเป็น 8 จังหวัด (Guberniyas) ได้แก่:

• จังหวัดอาร์คันเกลโกรอด (Archangelgorod)
• จังหวัดอาซอฟ (Azov)
• จังหวัดอินเกอร์มันแลนด์ (Ingermanland)
• จังหวัดคาซาน (Kazan)
• จังหวัดเคียฟ (Kiev)
• จังหวัดมอสโก (Moscow)
• จังหวัดไซบีเรีย (Siberia)
• จังหวัดสมอลินสค์ (Smolensk)

ในช่วงแรก จังหวัดเหล่านี้ไม่ได้มีการกำหนดเส้นเขตแดนที่ชัดเจน แต่ถูกนิยามตามกลุ่มเมืองและพื้นที่โดยรอบ ต่อมาในปี ค.ศ. 1710-1713 มีการแบ่งจังหวัดออกเป็น ล็อต (Lots) เพื่อวัตถุประสงค์ทางภาษี โดยมีเจ้าหน้าที่แลนด์ราต (Landrat) เป็นผู้ดูแล

การปรับปรุงโครงสร้างในปี ค.ศ. 1719

เนื่องจากจังหวัดในระยะแรกมีขนาดใหญ่เกินกว่าจะบริหารจัดการได้สะดวก ในปี ค.ศ. 1719 พระเจ้าปีเตอร์มหาราชจึงทรงปฏิรูปอีกครั้งโดยยกเลิกระบบล็อต และแบ่งจังหวัดออกเป็น มณฑล (Provinces) และแบ่งย่อยลงไปเป็น เขต (Districts) เพื่อให้การควบคุมจากส่วนกลางมีประสิทธิภาพมากขึ้น