ประวัติพรรค Pan Africanist Congress of Azania (PAC)

Pan Africanist Congress of Azania (PAC) เคยเป็นขบวนการปลดปล่อยแห่งแอฟริกาใต้ และในปัจจุบันเป็นพรรคการเมืองขนาดเล็กที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์การต่อสู้เพื่อสิทธิและความเท่าเทียมของคนผิวดำในแอฟริกาใต้

จุดเริ่มต้นและการก่อตั้ง

ความขัดแย้งภายในพรรค African National Congress (ANC) นำไปสู่การก่อตั้ง PAC โดยกลุ่มผู้ที่มีแนวคิด Africanist ซึ่งมองว่าการร่วมมือกับกลุ่มคนอินเดีย คนผิวสี (Coloureds) และคนผิวขาว ไม่ได้ช่วยให้คนผิวดำซึ่งเป็นประชากรพื้นเมืองสามารถกุมอำนาจทางการเมืองในแอฟริกาใต้ได้อย่างแท้จริง

จุดแตกหักสำคัญเกิดขึ้นเมื่อ ANC ยอมรับ Freedom Charter ซึ่งกลุ่ม Africanist มองว่ามีความอนุรักษนิยมเกินไปและไม่ให้ความสำคัญกับอำนาจของคนผิวดำ (Black Power) มากพอ โดยเฉพาะข้อความในคำนำที่ระบุว่า "เรา ประชาชนแห่งแอฟริกาใต้ ทั้งคนผิวดำและผิวขาวเท่าเทียมกัน ในฐานะเพื่อนร่วมชาติและพี่น้อง" ซึ่งเป็นแนวคิดที่กลุ่ม Africanist ไม่เห็นด้วย

ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1959 พรรค PAC จึงถูกก่อตั้งขึ้น โดยมี Robert Mangaliso Sobukwe ได้รับเลือกให้เป็นประธานคนแรก และ Potlako Leballo เป็นเลขาธิการ โดย PAC เลือกที่จะดำเนินตามแผนปฏิบัติการและแคมเปญการต่อต้าน (Defiance Campaign) ซึ่ง Sobukwe ประกาศว่าแอฟริกาใต้จะอยู่ภายใต้การปกครองของคนผิวดำภายในปี ค.ศ. 1963

การต่อสู้ในช่วงแรกและเหตุการณ์ชาร์ปวิลล์

PAC มีการแข่งขันกับ ANC ในการดึงดูดผู้สนับสนุน โดย PAC ได้ริเริ่มแคมเปญต่อต้าน กฎหมายหนังสือเดินทาง (Pass Laws) ซึ่งเป็นเครื่องมือที่รัฐบาลผิวขาวใช้ควบคุมการเคลื่อนย้ายของคนผิวดำในพื้นที่ของคนผิวขาว

ในวันที่ 21 มีนาคม ค.ศ. 1960 PAC ได้จัดกิจกรรมให้ผู้ประท้วงนำหนังสือเดินทางทิ้งไว้ที่บ้าน และเดินทางไปมอบตัวที่สถานีตำรวจอย่างสงบ เพื่อแสดงให้เห็นว่ารัฐบาลไม่สามารถบังคับให้ประชาชนปฏิบัติตามระบบที่อยุติธรรมได้หากทุกคนร่วมใจกันต่อต้าน

โศกนาฏกรรมที่ชาร์ปวิลล์ (Sharpeville Massacre)

ที่สถานีตำรวจชาร์ปวิลล์ เกิดเหตุการณ์สะเทือนขวัญเมื่อตำรวจเปิดฉากยิงใส่กลุ่มผู้ประท้วงที่ไม่มีอาวุธ ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 69 ราย และบาดเจ็บ 186 ราย หลายรายถูกยิงจากด้านหลัง เหตุการณ์นี้สร้างความโกรธแค้นไปทั่วประเทศและนำไปสู่การจลาจลในพื้นที่อื่นๆ เช่น Langa ในเคปทาวน์

ผลกระทบจากเหตุการณ์นี้ทำให้รัฐบาลพรรค National Party ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉิน และสั่งแบนทั้งพรรค PAC และ ANC ในวันที่ 30 มีนาคม ค.ศ. 1960 พร้อมทั้งจับกุมผู้นำและสมาชิกจำนวนมาก รวมถึง Robert Sobukwe ซึ่งถูกจำคุกที่เกาะ Robben Island ในห้องขังเดี่ยวเป็นเวลานานเนื่องจากรัฐบาลมองว่าเขามีบารมีและเป็นอันตรายต่อระบอบการปกครอง

ความขัดแย้งภายในและการเปลี่ยนแปลง

หลังจากการถูกสั่งแบน สมาชิกจำนวนมากต้องลี้ภัยไปต่างประเทศ เมื่อ Sobukwe เสียชีวิตในปี ค.ศ. 1978 พรรคเกิดความแตกแยกภายในจากการชิงอำนาจระหว่าง Potlako Leballo และ David Sibeko ซึ่งนำไปสู่ความเสื่อมถอยของพรรคในเวลาต่อมา

ในด้านการทหาร PAC ได้ก่อตั้งกองกำลังติดอาวุธชื่อ Poqo ในปี ค.ศ. 1962 ซึ่งต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น Azanian People's Liberation Army (APLA) โดยมีสโลแกนที่โด่งดังคือ "One Settler, One Bullet" แม้ว่าการรณรงค์แบบกองโจรจะไม่ประสบความสำเร็จมากนักในเชิงยุทธศาสตร์ แต่แนวคิด Africanism ของ PAC ได้กลายเป็นแรงบันดาลใจสำคัญให้กับการลุกฮือของนักเรียนในช่วงปลายทศวรรษ 1970 และการก่อตัวของขบวนการ Black Consciousness Movement