จารึกฮุยส์ โทลโกย หลักฐานทางภาษาศาสตร์ของกลุ่มภาษาพารา-มองโกลิก

จารึกฮุยส์ โทลโกย (Inscription of Hüis Tolgoi) เป็นจารึกภาษาเดียวที่เขียนด้วยภาษาในตระกูลมองโกลิก ถูกค้นพบในปี ค.ศ. 1975 โดย D. Navaan ในจังหวัดบุลกัน (Bulgan Province) ประเทศมองโกเลีย จารึกนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในการศึกษาพัฒนาการของภาษาในเอเชียกลางและโครงสร้างทางการเมืองของกลุ่มชนเผ่าเร่ร่อนในยุคโบราณ

ลักษณะทางกายภาพและอักษรที่ใช้

ตัวบทของจารึกมีความยาว 11 บรรทัด เขียนด้วย อักษรพราหมี (Brahmi script) ในแนวตั้ง โดยอ่านจากขวาไปซ้าย และมีการใช้เครื่องหมายแนวนอนเพื่อแบ่งคำ การถอดรหัสอักษรพราหมีในจารึกนี้ดำเนินการโดย Dieter Maue ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาสันสกฤตและอักษรพราหมี ซึ่งช่วยให้เหล่านักวิชาการสามารถวิเคราะห์เนื้อหาและภาษาที่ใช้ได้อย่างละเอียด

การวิเคราะห์ทางภาษาศาสตร์

ในตอนแรก ภาษาที่ใช้ในจารึกนี้ไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด จนกระทั่งในปี ค.ศ. 2014 ได้มีการจัดคณะสำรวจร่วมซึ่งประกอบด้วย Alexander Vovin, ‰tienne de la Vaissiˆre, Dieter Maue และ Mehmet Ölmez เพื่อทำการบันทึกภาพจารึกอย่างละเอียดอีกครั้ง

จากการวิเคราะห์ทางสัณฐานวิทยา (Morphological analysis) โดย Alexander Vovin พบว่าภาษาในจารึกนี้มีความใกล้เคียงกับภาษามองโกลิกกระแสหลัก เช่น ภาษามองโกลิกยุคกลาง (Middle Mongolian) และภาษามองโกลิกที่ยังคงใช้อยู่ในปัจจุบัน มากกว่าภาษาคีตัน (Khitan) โดย Vovin ได้เรียกภาษาในจารึกนี้ว่า "ภาษาพารา-มองโกลิก" (Para-Mongolic) ซึ่งเป็นข้อสันนิษฐานที่ช่วยแยกแยะความแตกต่างระหว่างกลุ่มภาษาในตระกูลมองโกลิกที่กระจายตัวอยู่ในทุ่งหญ้าสเตปป์

บริบททางประวัติศาสตร์และการตีความ

จารึกนี้ถูกสันนิษฐานว่าสร้างขึ้นระหว่าง ศตวรรษที่ 5 ถึง 7 ซึ่งตรงกับยุคของ อาณาจักรโรวรัน (Rouran Khaganate) และยุคเริ่มต้นของชาวเติร์ก (Early Turkic period) เนื้อหาในจารึกมีการกล่าวถึงบุคคลและตำแหน่งที่สำคัญ ดังนี้:

• Anagui (Añakay): มีการกล่าวถึงชื่อนี้ แต่เชื่อว่าไม่น่าจะเป็น Yujiulü Anagui ซึ่งเป็นขากันของชาวโรวรัน
• Niri Qaghan: มีการระบุถึงขากันนิริ (Qaghan Niri) ซึ่งหากเป็นบุคคลเดียวกันกับขากันนิริที่ปรากฏในบันทึกประวัติศาสตร์ (ครองราชย์ ค.ศ. 579–603/604) จะทำให้สามารถระบุช่วงเวลาที่สร้างจารึกได้อย่างแม่นยำยิ่งขึ้น
• พระโพธิสัตว์ (Bodhi-Sattva): มีการกล่าวถึงตำแหน่งหรือสถานะของพระโพธิสัตว์ควบคู่กับตำแหน่งขากัน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงอิทธิพลของพระพุทธศาสนาที่มีต่อชนชั้นนำของชาวโรวรันและกลุ่มชนเผ่าเร่ร่อนในยุคนั้น

นอกจากนี้ นักวิชาการยังวิเคราะห์ว่าในขณะนั้น ภาษาโซกเดียน (Sogdian) เป็นภาษากลาง (Lingua franca) ในภูมิภาค แต่ภาษาที่ใช้ในจารึกนี้เป็นภาษามองโกลิก ซึ่งช่วยแยกแยะอัตลักษณ์ทางภาษาของกลุ่มผู้สร้างจารึกออกจากชาวอุยกูร์ (Uighurs) ซึ่งใช้ภาษาในตระกูลเติร์ก