การจำแนกโรคสากล ฉบับที่ 11 (ICD-11)

การจำแนกโรคสากล ฉบับที่ 11 หรือ ICD-11 (International Classification of Diseases, 11th Revision) คือมาตรฐานสากลที่พัฒนาโดยองค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) เพื่อใช้ในการบันทึกข้อมูลสุขภาพ สาเหตุการเจ็บป่วย และสาเหตุการตายทั่วโลก โดย ICD-11 เข้ามาแทนที่ ICD-10 เพื่อให้สอดคล้องกับความก้าวหน้าทางการแพทย์และเทคโนโลยีดิจิทัลในปัจจุบัน

ประวัติและการพัฒนา

กระบวนการพัฒนา ICD-11 เริ่มต้นขึ้นในปี พ.ศ. 2550 (ค.ศ. 2007) และใช้เวลาพัฒนากว่าหนึ่งทศวรรษ โดยได้รับความร่วมมือจากผู้เชี่ยวชาญกว่า 300 คน จาก 55 ประเทศ ซึ่งแบ่งการทำงานออกเป็น 30 กลุ่มงาน พร้อมทั้งรับข้อเสนอแนะกว่า 10,000 รายการจากผู้ใช้งานทั่วโลก

• พฤษภาคม 2554: เปิดตัวเวอร์ชัน Alpha
• พฤษภาคม 2555: เปิดตัวร่างเวอร์ชัน Beta
• 18 มิถุนายน 2561: เผยแพร่เวอร์ชันที่เสถียร (Stable version)
• 28 พฤษภาคม 2562: ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการจากสมาชิกองค์การอนามัยโลกในการประชุมสมัชชาอนามัยโลก ครั้งที่ 72

ICD-11 เริ่มมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2565 (ค.ศ. 2022)

โครงสร้างและระบบการทำงาน

ICD-11 ไม่ได้เป็นเพียงรายการรหัสโรค แต่เป็นระบบออนโทโลจี (Ontology) ขนาดใหญ่ที่ประกอบด้วยเอนทิตี (Entities) หรือโหนด (Nodes) ประมาณ 85,000 รายการ ซึ่งครอบคลุมทั้งโรค เชื้อก่อโรค อาการเดี่ยวๆ ความผิดปกติของร่างกาย ตลอดจนเหตุผลในการเข้ารับบริการสุขภาพ และปัจจัยทางสังคมที่มีผลต่อสุขภาพ

ระบบ WHO-FIC

ICD-11 เป็นส่วนหนึ่งของ WHO-FIC (WHO Family of International Classifications) ซึ่งเป็นชุดการจำแนกมาตรฐานที่ใช้คำศัพท์เดียวกันเพื่อให้เกิดความสอดคล้องในการบันทึกข้อมูลสุขภาพ โดยมีองค์ประกอบหลักดังนี้:

1. WHO-FIC Foundation: เป็นแกนกลาง (Common Core) ที่รวบรวมเอนทิตีทั้งหมดที่องค์การอนามัยโลกรับรอง ซึ่งการจำแนกอื่นๆ จะถูกดึงข้อมูลมาจากส่วนนี้
2. Reference Classifications: การจำแนกอ้างอิงหลัก ซึ่งประกอบด้วย ICD-11 MMS, ICF (การจำแนกการทำงาน ความพิการ และสุขภาพ) และ ICHI (การจำแนกการแทรกแซงด้านสุขภาพสากล)
3. Derived Classifications: การจำแนกที่ดัดแปลงมาจากแกนกลางเพื่อใช้ในสาขาเฉพาะทาง เช่น ICD-O สำหรับงานด้านมะเร็งวิทยา (Oncology)
4. Related Classifications: การจำแนกที่เกี่ยวข้องและเสริมข้อมูลในส่วนที่ WHO-FIC ไม่ครอบคลุม เช่น การจำแนกการปฏิบัติการพยาบาลสากล (ICNP)

ICD-11 MMS

สิ่งที่ผู้ใช้งานทั่วไปเรียกกันว่า "ICD-11" แท้จริงแล้วคือ ICD-11 MMS (Mortality and Morbidity Statistics) ซึ่งเป็นการนำข้อมูลจาก Foundation มาจัดเรียงในรูปแบบลำดับชั้น (Linearization) เพื่อใช้ในการเก็บสถิติการเจ็บป่วยและการตายโดยเฉพาะ

การนำไปใช้งานในระดับสากล

การเปลี่ยนผ่านจาก ICD-10 ไปสู่ ICD-11 ต้องใช้เวลาในการปรับปรุงระบบฐานข้อมูลและฝึกอบรมบุคลากร โดยองค์การอนามัยโลกรายงานความคืบหน้าดังนี้:

• กุมภาพันธ์ 2566: มี 64 ประเทศที่อยู่ในขั้นตอนการนำ ICD-11 ไปปรับใช้ในระดับต่างๆ
• พฤษภาคม 2567: มี 50 ประเทศที่กำลังดำเนินโครงการนำร่อง และ 14 ประเทศที่ใช้งาน ICD-11 อย่างเต็มรูปแบบ

สำหรับในสหรัฐอเมริกา มีการประเมินว่าการนำ ICD-11 มาใช้จะใช้เวลาอย่างน้อย 4 ถึง 5 ปี นับจากปี พ.ศ. 2566

การเข้าถึงและการปรับปรุงข้อมูล

ผู้ใช้งานสามารถเข้าถึง ICD-11 MMS ได้ผ่านทางเว็บไซต์ขององค์การอนามัยโลก ซึ่งมีแพลตฟอร์มสำหรับการบำรุงรักษา (Maintenance Platform) เพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญและผู้ใช้งานสามารถส่งข้อเสนอแนะที่อ้างอิงหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ เพื่อปรับปรุงระบบ WHO-FIC ให้ทันสมัยอยู่เสมอ