เลามา (Lauma) จิตวิญญาณแห่งป่าและเทพธิดาผู้พิทักษ์ในตำนานบอลติก

ในตำนานของชาวบอลติกตะวันออก ทั้งในลิทัวเนีย ลัตเวีย และโยตวิงเกียน เลามา (Lauma) หรือในภาษาลิทัวเนียเรียกว่า Laumė คือจิตวิญญาณแห่งป่าที่มีลักษณะคล้ายนางฟ้า และเป็นจิตวิญญาณผู้พิทักษ์เด็กกำพร้า เดิมทีเลามาเป็นจิตวิญญาณแห่งท้องฟ้า แต่ด้วยความเมตตาต่อความทุกข์ยากของมนุษย์ เธอจึงลงมายังโลกเพื่อแบ่งปันชะตากรรมร่วมกับเรา

เลามาในตำนานลิทัวเนีย

ในตำนานลิทัวเนีย เลามาถือเป็นเทพธิดาที่เก่าแก่ที่สุดกลุ่มหนึ่ง โดยเชื่อกันว่าภาพลักษณ์ของพวกเธอถูกสร้างขึ้นตั้งแต่ยุคหินกลาง (Mesolithic) หลังยุคน้ำแข็ง

รูปลักษณ์ที่หลากหลาย

เลามาสามารถปรากฏกายได้ในหลายรูปแบบ ทั้งในร่างสัตว์ เช่น ม้าตัวเมีย แพะตัวเมีย หมี หรือสุนัข ต่อมาได้มีรูปลักษณ์แบบกึ่งมนุษย์ เช่น ผู้หญิงที่มีเท้าเป็นกรงเล็บนก หรือผู้หญิงที่มีหัวหรือท่อนล่างเป็นแพะ บางครั้งก็มีลักษณะคล้ายเซนทอร์ (ครึ่งคนครึ่งม้าหรือครึ่งสุนัข) และที่น่าสะพรึงกลัวคือ เลามามักจะมีดวงตาเพียงดวงเดียวคล้ายไซคลอปส์ นอกจากนี้เธอยังมีหน้าอกขนาดใหญ่ที่มีหัวนมเป็นหิน ซึ่งเชื่อกันว่าชิ้นส่วนหินเบเลมไนต์ (belemnitida) ที่พบตามพื้นดินคือหัวนมของเลามาที่หลุดออกมา

ธรรมชาติที่อันตรายและเย้ายวน

เลามาเป็นอันตรายต่อทั้งชายและหญิง หากเธอทำด้ายที่กำลังปั่นหลุดมือ เธออาจใช้เส้นผม ลำไส้ หรือเส้นเลือดของมนุษย์แทนด้าย โดยจะสังหารเหยื่อด้วยการบิดอย่างรุนแรงและบดกระดูกจนแหลก สำหรับผู้ชาย เลามาจะใช้ความเสน่หาล่อลวงให้หลงใหลจนหมดแรงและกินร่างกายของพวกเขา ซึ่งมีความคล้ายคลึงกับตำนานลามีย (Lamia) ของกรีก

นอกจากนี้ เชื่อกันว่าเลามาเลี้ยงวัวตัวใหญ่ที่ทุกคนสามารถรีดนมได้ แต่หลังจากสภาพอากาศที่หนาวจัด วัวเหล่านี้ได้ตายลง และชิ้นส่วนหินเบเลมไนต์ก็ถูกเชื่อว่าเป็นส่วนที่เหลือของเต้านมวัวเหล่านั้น ทั้งนี้ เลามามีความกลัวต่อเครื่องมือที่ทำจากเหล็ก

เทพธิดาแห่งชั้นบรรยากาศและสายรุ้ง

เลามาถูกมองว่าเป็นเทพธิดาแห่งชั้นบรรยากาศ อาศัยอยู่บนก้อนเมฆและมีบัลลังก์เพชร บางตำนานกล่าวว่าเธอเป็นภรรยาของ เพอร์คูนาส (Perkūnas) เทพเจ้าแห่งสายฟ้า แต่บางเรื่องเล่าว่าเธอถูกปีศาจ เวลเนียส (Velnias) ลักพาตัวไป ทำให้เธอชื่นชอบแสงจันทร์

ในอีกตำนานหนึ่ง ภรรยาของเพอร์คูนาสคือเลามาที่ชื่อ ไววา (Vaiva) ซึ่งสายรุ้งถูกเรียกว่าเป็น "ริบบิ้นของไววา" แต่ไววามีคนรักเป็นนักร้องชื่อ สตรอบลีส (Straublys) ผู้ซึ่งขโมยริบบิ้นของเธอไป ในขณะที่ฝนตก สตรอบลีสจะกางริบบิ้นของไววาพาดผ่านท้องฟ้า ทำให้เพอร์คูนาสโกรธและส่งเสียงคำรามเป็นฟ้าร้อง ชาวลิทัวเนียโบราณเชื่อว่าสายรุ้งเป็นสาเหตุที่ทำให้ฝนตก และมีคำสวดหรือคำสาปเพื่อให้สายรุ้งแตกสลายเพื่อให้ฝนหยุดตก

การใช้ชีวิตบนโลกมนุษย์

เลามาลงมาจากฟ้ามาอาศัยอยู่ใกล้ทะเลสาบ โรงอาบน้ำร้าง เกาะกลางน้ำ หรือป่าทึบ พวกเธอมักรวมตัวกันใกล้แม่น้ำ หนองน้ำ หรือทุ่งหญ้าในคืนเดือนมืดหรือคืนพระจันทร์เต็มดวง เพื่อเต้นรำและสนุกสนาน ทิ้งรอยวงกลมบนหญ้า (คล้ายกับ Fairy Ring) เลามาจะมีพลังสูงสุดในวันศุกร์ของคืนเดือนมืด และสามารถทำให้เกิดลูกเห็บ พายุ หรือฝนได้ด้วยการร้องเพลง เต้นรำ หรือการสาปแช่ง

ทักษะการทอผ้าและความเมตตา

เนื่องจากสายรุ้งถูกเปรียบเป็นริบบิ้น เลามาจึงมีความเกี่ยวข้องกับการทอผ้า พวกเธอมักปรากฏตัวเป็นกลุ่มสามตน และมีความเชี่ยวชาญในการทอและปั่นด้ายอย่างยิ่ง เลามาชอบเด็กๆ เคารพคนขยัน และช่วยเหลือผู้ที่ตกทุกข์ได้ยาก แต่จะลงโทษผู้ที่เยาะเย้ยหรือคนขี้เกียจ

บทสรุป

เลามาเป็นตัวแทนของธรรมชาติที่มีสองด้าน ทั้งความโหดร้ายที่น่าสะพรึงกลัวและความเมตตาที่อ่อนโยน สะท้อนถึงความเชื่อของชาวบอลติกโบราณที่มีต่อพลังธรรมชาติที่ไม่อาจควบคุมได้