นกพุ่มไม้ใบไม้ (Leaf Warbler)
สรุปใจความสำคัญ
- เป็นนกกินแมลงขนาดเล็กในสกุล Phylloscopus วงศ์ Phylloscopidae
- มีน้ำหนักตัวเบามาก โดยบางชนิดเป็นหนึ่งในนกพาสเซอรีนที่เบาที่สุดในโลก
- ระบุชนิดได้ง่ายกว่าจากเสียงร้องมากกว่าสีขนที่เรียบง่าย
- มีการอพยพทางไกลจากเขตหนาวในยูเรเชียลงมายังเอเชียใต้และแอฟริกา
นกพุ่มไม้ใบไม้ (Leaf warblers) เป็นกลุ่มนกกินแมลงขนาดเล็กในอันดับนกพาสเซอรีน (Passerine) ซึ่งจัดอยู่ในสกุล Phylloscopus นกกลุ่มนี้มีพฤติกรรมที่กระฉับกระเฉง เคลื่อนที่ตลอดเวลา และมักจะสะบัดปีกในขณะที่หาแมลงตามใบไม้และกิ่งก้านของต้นไม้หรือพุ่มไม้ โดยจะหาอาหารในระดับความสูงที่หลากหลาย ตั้งแต่เรือนยอดไม้ไปจนถึงชั้นล่างของป่า
การจำแนกทางอนุกรมวิธาน
ในอดีต นกพุ่มไม้ใบไม้ถูกจัดอยู่ในวงศ์นกกระจ้อย (Old World warbler) แต่ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2549 (ค.ศ. 2006) ได้มีการจัดให้แยกออกมาอยู่ในวงศ์ Phylloscopidae โดยเฉพาะ ซึ่งเดิมทีวงศ์นี้รวมถึงสกุล Seicercus ด้วย แต่จากการศึกษาทางพันธุกรรมระดับโมเลกุลในปี พ.ศ. 2561 (ค.ศ. 2018) พบว่าสกุล Seicercus มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับ Phylloscopus จนสามารถรวมเข้าด้วยกันได้ ทำให้ปัจจุบันวงศ์ Phylloscopidae ประกอบด้วยสกุล Phylloscopus เพียงสกุลเดียว ซึ่งมีสมาชิกทั้งหมดประมาณ 80 ชนิด
ลักษณะทางกายภาพ
นกในกลุ่มนี้มีขนาดตัวที่หลากหลาย โดยมีน้ำหนักตัวผู้ใหญ่ตั้งแต่ 3.5 ถึง 17 กรัม ซึ่งบางชนิด เช่น นกพุ่มไม้ใบไม้จีน (Chinese leaf warbler) ถือเป็นหนึ่งในนกพาสเซอรีนที่มีน้ำหนักเบาที่สุดในโลก ความยาวลำตัวโดยรวมอยู่ที่ประมาณ 9 ถึง 14.5 เซนติเมตร
ลักษณะเด่นทางกายภาพ ได้แก่:
- สีขน: ส่วนใหญ่มีสีเขียวหรือสีน้ำตาลที่ด้านบน และมีสีขาวนวลหรือเหลืองที่ด้านล่าง สีขนมักจะไม่เปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล
- หาง: มีขนหาง 12 เส้น ซึ่งเป็นจุดที่ใช้แยกความแตกต่างจากนกในสกุล Abroscopus ที่มีขนหางเพียง 10 เส้น
- เสียงร้อง: เนื่องจากมีสีขนที่เรียบง่ายและคล้ายคลึงกันในหลายชนิด การระบุชนิดของนกพุ่มไม้ใบไม้จึงมักอาศัยเสียงร้องที่โดดเด่นและเป็นเอกลักษณ์มากกว่าลักษณะภายนอก
การกระจายพันธุ์และถิ่นที่อยู่อาศัย
นกพุ่มไม้ใบไม้พบได้ในภูมิภาคยูเรเชีย (Eurasia) รวมถึงวอลเลเซีย (Wallacea) และแอฟริกา โดยมีบางชนิด เช่น นกพุ่มไม้ใบไม้อาร์กติก (Arctic warbler) ที่มีพื้นที่ผสมพันธุ์ไกลไปถึงรัฐอะแลสกา
พฤติกรรมการอพยพเป็นลักษณะเด่นของชนิดที่ผสมพันธุ์ในเขตหนาว โดยพวกมันจะอพยพเป็นระยะทางไกลเพื่อไปจำศีลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อินเดีย หรือแอฟริกา ตัวอย่างเช่น นกพุ่มไม้ใบไม้ของทิเคลล์ (Tickell's leaf warbler) ซึ่งผสมพันธุ์ในพุ่มไม้บนพื้นที่สูงของเทือกเขาหิมาลัยและที่ราบสูงทิเบต ก่อนจะอพยพลงมาทางใต้เพื่อจำศีลในพื้นที่เชิงเขาหิมาลัยของอินเดียและพม่า
พฤติกรรมและนิเวศวิทยา
นกในวงศ์ Phylloscopidae เป็นนกที่รักการอาศัยอยู่บนต้นไม้ อาหารหลักคือแมลง ซึ่งพวกมันจะใช้วิธีการหาอาหารแบบ "gleaning" หรือการจิกกินแมลงจากใบไม้ หรือบางครั้งจะบินโฉบจับแมลงกลางอากาศ
คำถามที่พบบ่อย
นกพุ่มไม้ใบไม้แตกต่างจากนกกระจ้อยชนิดอื่นอย่างไร?
นกพุ่มไม้ใบไม้ในสกุล Phylloscopus มีขนหาง 12 เส้น และมีพฤติกรรมการหาอาหารที่กระฉับกระเฉง โดยมักจะสะบัดปีกขณะหาแมลงตามใบไม้ ซึ่งต่างจากบางสกุลที่มีขนหาง 10 เส้น
ทำไมการระบุชนิดของนกพุ่มไม้ใบไม้จึงทำได้ยาก?
เนื่องจากนกส่วนใหญ่ในกลุ่มนี้มีสีขนที่คล้ายคลึงกันมาก (มักเป็นสีเขียวหรือน้ำตาลด้านบน และเหลืองหรือขาวด้านล่าง) นักปักษีวิทยาจึงมักใช้เสียงร้องที่เป็นเอกลักษณ์ของแต่ละชนิดในการจำแนก
นกพุ่มไม้ใบไม้พบได้ที่ไหนบ้าง?
พบได้กว้างขวางในยูเรเชีย แอฟริกา และบางส่วนของเอเชีย รวมถึงพื้นที่ในวอลเลเซีย โดยมีบางชนิดอพยพไกลถึงอะแลสกาในฤดูผสมพันธุ์
