การยับยั้งรายรายการ อำนาจการยับยั้งบางส่วนของฝ่ายบริหาร

การยับยั้งรายรายการ (Line-item veto) หรือที่เรียกว่า การยับยั้งบางส่วน (Partial veto) คือรูปแบบพิเศษของอำนาจการยับยั้ง (Veto power) ที่อนุญาตให้ประมุขฝ่ายบริหารสามารถปฏิเสธหรือยับยั้งข้อกำหนดบางประการในร่างกฎหมายที่ผ่านการเห็นชอบจากฝ่ายนิติบัญญัติได้ โดยไม่จำเป็นต้องยับยั้งร่างกฎหมายทั้งฉบับ ซึ่งช่วยให้ฝ่ายบริหารสามารถกำจัดส่วนที่เห็นว่าไม่เหมาะสมหรือสิ้นเปลืองออกไปได้ ในขณะที่ส่วนอื่น ๆ ของกฎหมายยังคงมีผลบังคับใช้

การนำไปใช้ในประเทศต่าง ๆ

มาตรฐานในการใช้อำนาจยับยั้งรายรายการมีความแตกต่างกันไปตามรัฐธรรมนูญและกฎหมายของแต่ละประเทศ ดังนี้

บราซิล

ประธานาธิบดีของบราซิลมีอำนาจยับยั้งรายรายการเหนือกฎหมายทุกฉบับ ตามรัฐธรรมนูญฉบับปี 1988 (มาตรา 84) ซึ่งระบุว่าประธานาธิบดีมีอำนาจแต่เพียงผู้เดียวในการยับยั้งร่างกฎหมายไม่ว่าจะเป็นทั้งหมดหรือบางส่วน โดยข้อกำหนดที่ถูกยับยั้งจะถูกส่งกลับไปยังสภาคองเกรสของบราซิล ซึ่งสามารถลงมติยกเลิกการยับยั้ง (Override) ได้ด้วยคะแนนเสียงข้างมาก (มาตรา 66)

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดเกิดขึ้นในเดือนสิงหาคม 2012 เมื่อประธานาธิบดี ดิลมา รูสเซฟ (Dilma Rousseff) ใช้อำนาจยับยั้งบางส่วนของกฎหมายป่าไม้ฉบับใหม่ เนื่องจากถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าอาจนำไปสู่การตัดไม้ทำลายป่าในป่าฝนแอมะซอนเพิ่มขึ้น

ฟิลิปปินส์

รัฐธรรมนูญของฟิลิปปินส์ มาตรา VI ส่วนที่ 27 (2) กำหนดให้ประธานาธิบดีมีอำนาจยับยั้งรายการใด ๆ หรือหลายรายการในร่างกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจัดสรรงบประมาณ (Appropriation), รายได้ (Revenue) หรือภาษีศุลกากร (Tariff) โดยการยับยั้งดังกล่าวจะไม่ส่งผลกระทบต่อรายการอื่น ๆ ที่ประธานาธิบดีไม่ได้คัดค้าน

ปานามาและอุรุกวัย

ในประเทศปานามา ประธานาธิบดีมีความสามารถในการยับยั้งบางส่วนของร่างกฎหมายได้ เช่นเดียวกับในอุรุกวัย ซึ่งรัฐธรรมนูญมาตรา 137 และ 138 อนุญาตให้ฝ่ายบริหารใช้อำนาจยับยั้งได้ทั้งแบบทั้งหมดหรือบางส่วนต่อร่างกฎหมายใด ๆ จากรัฐสภา

กรณีศึกษาในสหรัฐอเมริกา

ในสหรัฐอเมริกามีการถกเถียงและปรับใช้การยับยั้งรายรายการในระดับที่แตกต่างกัน

รัฐบาลกลาง

ประธานาธิบดีสหรัฐฯ หลายท่าน เช่น ยูลิสซีส เอส. แกรนท์ (Ulysses S. Grant) และโรนัลด์ เรแกน (Ronald Reagan) เคยพยายามผลักดันให้มีอำนาจยับยั้งรายรายการเพื่อควบคุมการใช้จ่ายงบประมาณที่ฟุ่มเฟือย (Pork barrel spending)

จนกระทั่งในสมัยของประธานาธิบดี บิล คลินตัน (Bill Clinton) สภาคองเกรสได้ผ่านกฎหมาย Line Item Veto Act of 1996 อย่างไรก็ตาม ในปี 1998 ศาลฎีกาสหรัฐฯ ได้ตัดสินในคดี Clinton v. City of New York ว่ากฎหมายฉบับนี้ขัดต่อรัฐธรรมนูญ เนื่องจากเป็นการแก้ไขหรือยกเลิกกฎหมายบางส่วนโดยฝ่ายบริหารเพียงฝ่ายเดียว ซึ่งละเมิดข้อกำหนดการนำเสนอ (Presentment Clause) ของรัฐธรรมนูญสหรัฐฯ ก่อนการตัดสินนี้ ประธานาธิบดีคลินตันได้ใช้อำนาจยับยั้งรายรายการกับงบประมาณกลางไปแล้ว 82 ครั้ง

แม้จะมีการเสนอให้แก้ไขรัฐธรรมนูญหรือออกกฎหมายใหม่เป็นระยะ เช่น ในปี 2012 ที่สภาผู้แทนราษฎรผ่านร่างกฎหมายจำกัดอำนาจยับยั้งรายรายการ แต่ร่างดังกล่าวไม่ได้รับการพิจารณาในวุฒิสภา

รัฐบาลระดับรัฐ

ในระดับรัฐ ผู้ว่าการรัฐ 44 รัฐ (ยกเว้นอินดีแอนา, เนวาดา, นิวแฮมป์เชียร์, นอร์ทแคโรไลนา, โรดไอส์แลนด์ และเวอร์มอนต์) มีอำนาจยับยั้งรายรายการในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง รวมถึงนายกเทศมนตรีของวอชิงตัน ดี.ซี. ด้วย

ในบางรัฐ เช่น วิสคอนซิน มีการกำหนดข้อจำกัดเพื่อป้องกันการใช้อำนาจในลักษณะที่บิดเบือนเจตนารมณ์ของกฎหมาย เช่น "Frankenstein veto" หรือ "Vanna White veto"

สมาพันธรัฐอเมริกา (Confederate States of America)

รัฐธรรมนูญของสมาพันธรัฐอเมริกา ซึ่งส่วนใหญ่เลียนแบบมาจากสหรัฐฯ ได้ระบุให้ประธานาธิบดีมีอำนาจยับยั้งรายรายการ แต่เจฟเฟอร์สัน เดวิส (Jefferson Davis) ประธานาธิบดีของสมาพันธรัฐไม่เคยใช้อำนาจนี้