เข็มขัดสีเขียวลอนดอน การวางผังเมืองเพื่อควบคุมการขยายตัวของเมืองหลวง

เข็มขัดสีเขียวลอนดอน (Metropolitan Green Belt) คือพื้นที่อนุรักษ์ตามกฎหมายที่ล้อมรอบกรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อป้องกันการขยายตัวของเมืองอย่างไม่เป็นระเบียบ (Urban Sprawl) และรักษาพื้นที่เปิดโล่งรอบเมืองหลวง ขอบเขตของพื้นที่นี้ครอบคลุมส่วนหนึ่งของเขตลอนดอนใหญ่ (Greater London) รวมถึงมณฑลเบิร์กเชียร์, บัคกิงแฮมเชียร์, เอสเซกซ์, เฮิร์ตฟอร์ดเชียร์, เคนต์ และเซอร์เรย์ รวมถึงบางส่วนของเบดฟอร์ดเชียร์และซัสเซกซ์

จากข้อมูลสถิติของรัฐบาลในช่วงปี 2017/18 พื้นที่ที่ได้รับการกำหนดให้เป็นเข็มขัดสีเขียวครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 513,860 เฮกตาร์ (หรือประมาณ 1,269,800 เอเคอร์)

ประวัติและการก่อกำเนิด

แนวคิดการจำกัดการก่อสร้างรอบเมืองมีมาตั้งแต่สมัยพระนางเจ้าเอลิซาเบธที่ 1 ซึ่งเคยสั่งห้ามการก่อสร้างอาคารใหม่ในรัศมี 3 ไมล์รอบเมืองลอนดอนเพื่อยับยั้งการแพร่ระบาดของกาฬโรค แม้ว่าในขณะนั้นจะไม่มีการบังคับใช้อย่างเคร่งครัดและมีระยะเวลาสั้นก็ตาม

ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 และต้นศตวรรษที่ 20 แนวคิดเรื่องพื้นที่กันชน (Buffer Zones) เริ่มแพร่หลายในยุโรป เช่น การสร้างถนนวงแหวน Ringstraße ในกรุงเวียนนา ซึ่งเปลี่ยนกำแพงเมืองเก่าให้เป็นสวนสาธารณะและพื้นที่สีเขียว

การผลักดันในช่วงต้นศตวรรษที่ 20

ข้อเสนอหลักเรื่องเข็มขัดสีเขียวเริ่มปรากฏชัดเจนตั้งแต่ปี 1890 โดยสมาคมลอนดอน (London Society) ได้นำเสนอแผนพัฒนาลอนดอนใหญ่ในปี 1919 เพื่อสร้างแนวพื้นที่สีเขียวความกว้างประมาณ 2 ไมล์ เพื่อป้องกันการขยายตัวของเมือง อย่างไรก็ตาม แผนนี้ยังไม่ประสบความสำเร็จในระยะแรกเนื่องจากการขยายตัวอย่างรวดเร็วของที่อยู่อาศัยในช่วงระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 1 และ 2 ซึ่งทำให้พื้นที่รอบนอกลอนดอนถูกพัฒนาจนหนาแน่นเกินกว่าจะกำหนดเป็นเข็มขัดสีเขียวที่ต่อเนื่องกันได้

การกำหนดนโยบายอย่างเป็นทางการ

หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 รัฐบาลอังกฤษภายใต้การนำของพรรคแรงงาน (Labour Party) และนายกรัฐมนตรีแอตลี (Attlee) ได้นำนโยบายการวางผังเมืองมาใช้อย่างจริงจัง โดยได้รับแรงบันดาลใจจากแนวคิด couronne périurbaine (มงกุฎรอบเมือง) ของฝรั่งเศส เพื่อลดความเหลื่อมล้ำระหว่างภูมิภาคและกระจายความเจริญออกสู่เมืองบริวาร

จุดเริ่มต้นสำคัญเกิดขึ้นในปี 1935 เมื่อคณะกรรมการวางผังภูมิภาคลอนดอนใหญ่เสนอให้มี "เข็มขัดสีเขียวหรือวงแหวนพื้นที่เปิดโล่ง" เพื่อเป็นพื้นที่นันทนาการและพื้นที่สาธารณะ ต่อมาในปี 1944 แพทริก อะเบอร์ครอมบี (Patrick Abercrombie) ได้จัดทำแผนลอนดอนใหญ่ (Greater London Plan) โดยเสนอให้มีเข็มขัดสีเขียวที่มีความกว้างถึง 6 ไมล์

กฎหมายและการบังคับใช้

การขับเคลื่อนทางกฎหมายเริ่มต้นจากพระราชบัญญัติเข็มขัดสีเขียว (ลอนดอนและมณฑลโดยรอบ) ปี 1938 และมีความชัดเจนยิ่งขึ้นในพระราชบัญญัติการวางผังเมืองและชนบทปี 1947 (Town and Country Planning Act 1947) ซึ่งอนุญาตให้หน่วยงานท้องถิ่นนำข้อเสนอเข็มขัดสีเขียวบรรจุลงในแผนพัฒนาพื้นที่

ในปี 1955 รัฐมนตรีดันแคน แซนดีส์ (Duncan Sandys) ได้ออกหนังสือเวียน Circular 42/55 เพื่อส่งเสริมให้ท้องถิ่นทั่วประเทศจัดตั้งเข็มขัดสีเขียวเพื่อวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่:

• เพื่อยับยั้งการเติบโตของพื้นที่เมืองขนาดใหญ่
• เพื่อป้องกันไม่ให้เมืองที่อยู่ใกล้เคียงขยายตัวจนกลายเป็นเมืองเดียวกัน
• เพื่อรักษาลักษณะพิเศษของเมืองแต่ละแห่ง

การสร้างเมืองใหม่ (New Towns)

เพื่อให้การจำกัดการก่อสร้างในเข็มขัดสีเขียวเป็นไปได้ รัฐบาลได้ประกาศใช้พระราชบัญญัติเมืองใหม่ปี 1946 (New Towns Act 1946) เพื่อสร้างเมืองบริวารนอกเขตเข็มขัดสีเขียว เพื่อรองรับประชากรที่ย้ายออกจากลอนดอน ตัวอย่างเมืองที่ถูกสร้างขึ้นภายใต้กฎหมายนี้ ได้แก่ บาซิลดอน (Basildon), แบร็คเนลล์ (Bracknell), ฮาร์โลว์ (Harlow), แฮตฟิลด์ (Hatfield), เฮเมล เฮมป์สเตด (Hemel Hempstead), มิลตัน คีนส์ (Milton Keynes) และสตีเวนิจ (Stevenage)