กฎหมายครอบครัวและมรดกของชาวมุสลิมในอินเดีย

ในประเทศอินเดีย ชาวมุสลิมส่วนใหญ่ถูกบังคับใช้ด้วย พระราชบัญญัติการใช้กฎหมายส่วนบุคคลของมุสลิม (ชะรีอะฮ์) ค.ศ. 1937 (Muslim Personal Law (Shariat) Application Act, 1937) ซึ่งเป็นกฎหมายที่กำกับดูแลเรื่องการสมรส การสืบมรดก การรับมรดก และการบริจาคเพื่อการกุศลในหมู่ชาวมุสลิม

นอกจากนี้ยังมี พระราชบัญญัติการสิ้นสุดการสมรสของมุสลิม ค.ศ. 1939 (Dissolution of Muslim Marriages Act, 1939) ซึ่งกำหนดเงื่อนไขที่ผู้หญิงมุสลิมสามารถขอหย่าได้ รวมถึงสิทธิของผู้หญิงที่ถูกสามีหย่าร้าง อย่างไรก็ตาม กฎหมายเหล่านี้ไม่มีผลบังคับใช้ในรัฐกัว (Goa) ซึ่งใช้ประมวลกฎหมายแพ่งกัว (Goa Civil Code) กับพลเมืองทุกคนโดยไม่คำนึงถึงศาสนา และไม่บังคับใช้กับผู้ที่สมรสภายใต้พระราชบัญญัติการสมรสพิเศษ ค.ศ. 1954 (Special Marriage Act, 1954)

ประวัติศาสตร์และการพัฒนาทางกฎหมาย

ยุคการปกครองของอิสลามในอินเดีย

หลักฐานของประมวลกฎหมายส่วนบุคคลของมุสลิมปรากฏในคาบสมุทรอินเดียตั้งแต่ปี ค.ศ. 1206 พร้อมกับการสถาปนาการปกครองของอิสลาม ในยุคราชวงศ์มัมลุก (Mamluk), คัลจี (Khalji), ตุกลัก (Tughlaq), โลดี (Lodi) และซูร (Sur) ศาลชะรีอะฮ์โดยมีมุฟตี (Mufti) เป็นผู้ช่วย จะทำหน้าที่ตัดสินคดีความที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายส่วนบุคคลของชาวมุสลิม

ในยุคจักรวรรดิมุคัล (Mughal) บทบาทของอุลามา (Ulemas - นักวิชาการศาสนา) มีอิทธิพลอย่างมากต่อการตัดสินทางกฎหมาย โดยเฉพาะในสมัยพระเจ้าบาบาร์และพระเจ้าฮุมายุน ต่อมาในสมัยพระเจ้าอักบาร์ อำนาจของอุลามาถูกลดทอนลงเพื่อลดการครอบงำของสำนักคิดซุนนีแบบดั้งเดิม และในสมัยพระเจ้าเอารังเซบ ได้มีการสั่งให้รวบรวมประมวลกฎหมายให้เป็นระบบ

ยุคบริษัทอินเดียตะวันออกและบริติชราช

ภายใต้การปกครองของบริษัทอินเดียตะวันออก (East India Company) กฎหมายมุสลิมยังคงถูกบังคับใช้ เว้นแต่คู่กรณีจะตกลงให้ตัดสินตามคัมภีร์ศาสตราของฮินดู โดยกฎระเบียบฉบับที่ 11 ปี ค.ศ. 1772 ระบุชัดเจนว่าในคดีมรดก การสืบทอด การสมรส และจารีตทางศาสนา ให้ยึดตามกฎหมายอัลกุรอานสำหรับชาวมุสลิม และยึดตามคัมภีร์ศาสตราสำหรับชาวฮินดู

ต่อมาในปี ค.ศ. 1822 สภาเอกสิทธิ์ (Privy Council) ได้ยอมรับสิทธิของชาวมุสลิมชีอะฮ์ในการใช้กฎหมายเฉพาะของตนเอง จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1937 รัฐบาลบริติชราชได้ผ่านพระราชบัญญัติการใช้กฎหมายชะรีอะฮ์ ซึ่งกลายเป็นรากฐานของกฎหมายส่วนบุคคลของมุสลิมในอินเดียจนถึงปัจจุบัน

การสมรสและการหย่าร้าง

ตามกฎหมายมุสลิมในอินเดีย การสมรสถือเป็น สัญญาทางแพ่ง (Civil Contract) ระหว่างชายและหญิง การสิ้นสุดการสมรสสามารถเกิดขึ้นได้จากหลายกรณี ได้แก่:

• ตลาก (Talaq): การหย่าโดยความประสงค์ของสามี
• คุลา (Khula): การหย่าโดยความประสงค์ของภรรยา
• มุบารัต (Mubarat): การหย่าโดยความยินยอมพร้อมใจของทั้งสองฝ่าย

ประเด็นที่ถกเถียงกันอย่างมากคือ ตลาก-อิ-บิดดัต (Talaq-e-Biddat) หรือการหย่าสามครั้งในทันที (Instant Triple Talaq) ซึ่งในวันที่ 22 สิงหาคม ค.ศ. 2017 ศาลฎีกาของอินเดียได้ตัดสินว่าการหย่าลักษณะนี้ขัดต่อรัฐธรรมนูญ

ข้อถกเถียงและประเด็นทางสังคมในปัจจุบัน

มีการเรียกร้องให้ยกเลิกกฎหมายส่วนบุคคลของมุสลิมและเปลี่ยนไปใช้ประมวลกฎหมายแพ่งหนึ่งเดียว (Uniform Civil Code) โดยมีข้อโต้แย้งว่ากฎหมายปัจจุบันมีการเลือกปฏิบัติทางเพศใน 3 ประเด็นหลัก:

1. การอนุญาตให้ชายมุสลิมมีภรรยาได้สูงสุด 4 คน
2. การที่สามีสามารถหย่าภรรยาได้โดยไม่ต้องผ่านกระบวนการทางกฎหมายที่ซับซ้อน
3. ข้อจำกัดในการสนับสนุนทางการเงินแก่ภรรยาเก่าหลังการหย่าร้าง ซึ่งแตกต่างจากกฎหมายของศาสนาอื่นที่สามีมักต้องดูแลอดีตภรรยาในระยะยาว

กรณีศึกษาที่สำคัญคือ คดีชะห์ บาโน (Shah Bano case) ปี ค.ศ. 1978 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการถกเถียงเรื่องสิทธิสตรีมุสลิมในอินเดีย เมื่อศาลฎีกาสั่งให้สามีต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูแก่ภรรยาที่ถูกหย่าร้าง ซึ่งสร้างความขัดแย้งระหว่างการตีความทางศาสนากับสิทธิขั้นพื้นฐานตามกฎหมายของรัฐ