Nanchang Q-5 เครื่องบินโจมตีไอพ่นจากจีนยุค 60

Nanchang Q-5 (ภาษาจีน: 强-5; พินอิน: Qiang-5; รหัส NATO: Fantan) หรือที่รู้จักในชื่อ A-5 สำหรับรุ่นส่งออก เป็นเครื่องบินโจมตีภาคพื้นดินที่นั่งเดียว เครื่องยนต์ไอพ่นคู่ ซึ่งออกแบบและสร้างขึ้นในประเทศจีนช่วงทศวรรษ 1960 โดยมีพื้นฐานการออกแบบมาจากเครื่องบินขับไล่ Shenyang J-6

การออกแบบและการพัฒนา

สาธารณรัฐประชาชนจีนเป็นผู้ใช้งานเครื่องบิน MiG-19 อย่างกว้างขวาง และได้ผลิตขึ้นเองในชื่อ Shenyang J-6 ตั้งแต่ปี 1958 ต่อมาในเดือนสิงหาคมปีเดียวกัน กองทัพปลดแอกประชาชนได้ร้องขอให้พัฒนาเครื่องบินโจมตีไอพ่นเพื่อใช้ในบทบาทสนับสนุนทางอากาศโดยเฉพาะ

Lu Xiaopeng ได้รับแต่งตั้งเป็นหัวหน้าผู้ออกแบบโครงการนี้ แม้ว่า Q-5 จะมีพื้นฐานมาจาก MiG-19 แต่มีการปรับปรุงหลายประการเพื่อให้เหมาะสมกับภารกิจโจมตี ได้แก่:

• ลำตัวเครื่อง: มีความยาวมากขึ้นและใช้การออกแบบ Area Rule เพื่อลดแรงต้านในช่วงความเร็วใกล้เสียง (Transonic drag)
• ห้องเก็บอาวุธ: มีห้องเก็บอาวุธภายในลำตัวยาว 4 เมตร
• ช่องรับอากาศ: ย้ายไปอยู่ที่ด้านข้างของลำตัว เพื่อให้มีพื้นที่ในส่วนจมูกสำหรับติดตั้งเรดาร์ตรวจจับเป้าหมาย (ซึ่งในท้ายที่สุดไม่ได้ติดตั้ง)
• ปีก: ออกแบบใหม่ให้มีพื้นที่มากขึ้นและลดมุมลู่ของปีกลง

Q-5 ใช้เครื่องยนต์เทอร์โบเจ็ต Liming Wopen WP-6 A (ซึ่งพัฒนามาจาก Tumansky RD-9) เช่นเดียวกับ J-6 แม้ว่าการปรับเปลี่ยนการออกแบบจะทำให้ความเร็วในระดับสูงลดลง แต่ Q-5 ยังคงมีความเร็วในระดับต่ำที่ยอดเยี่ยมเทียบเท่ากับ MiG-19/J-6

อาวุธและสมรรถนะ

อาวุธประจำเครื่องของ Q-5 ประกอบด้วยปืนใหญ่ Type 23-1 ขนาด 23 มม. จำนวน 2 กระบอก ติดตั้งอยู่ที่โคนปีก พร้อมกระสุนกระบอกละ 100 นัด นอกจากนี้ยังมีจุดติดตั้งอาวุธ (Pylons) ภายใต้ปีกและเครื่องยนต์ รวมถึงห้องเก็บอาวุธภายใน

เครื่องบินสามารถบรรทุกอาวุธภายในได้ 1,000 กก. และบรรทุกภายนอกได้อีก 1,000 กก. ในเวลาต่อมา ห้องเก็บอาวุธภายในมักถูกนำมาใช้เพื่อติดตั้งถังเชื้อเพลิงสำรองแทน

ประวัติการผลิตและรุ่นต่างๆ

โครงการนี้ประสบปัญหาทางการเมืองจนถูกระงับในปี 1961 ก่อนจะกลับมาดำเนินการอีกครั้งที่ Nanchang และทำการบินครั้งแรกเมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม 1965 โดยมีการผลิตออกมาประมาณ 1,300 เครื่อง ซึ่งรวมถึงรุ่นปรับปรุง Q-5A จำนวน 600 เครื่อง

มีการพัฒนารุ่นต่างๆ ดังนี้:

• Q-5I: รุ่นพิสัยไกลที่เปลี่ยนห้องเก็บอาวุธเป็นถังเชื้อเพลิง และเพิ่มจุดติดตั้งอาวุธใต้ปีก
• Q-5IA และ Q-5II: รุ่นปรับปรุงระบบเล็งเป้าและติดตั้งระบบแจ้งเตือนเรดาร์ (RWR)
• Q-5D: รุ่นอัปเกรดระบบ Avionics พร้อมจอ HUD และระบบนำทางใหม่

การส่งออกและประวัติการใช้งาน

จีนได้ส่งออกเครื่องบินรุ่นนี้ในชื่อ A-5 ให้กับประเทศพันธมิตร เช่น ปากีสถาน บังกลาเทศ เมียนมา และซูดาน โดยกองทัพอากาศซูดานได้นำ A-5 ไปใช้ในสงครามดาร์ฟูร์

อย่างไรก็ตาม เครื่องบินรุ่นนี้ได้ถูกปลดประจำการในปี 2017 และถูกแทนที่ด้วยเครื่องบิน Xi'an JH-7 ที่มีความทันสมัยมากกว่า