ประวัติศาสตร์ทางรถไฟรางแคบในแคนาดา

ในยุคแรกของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งของแคนาดา แม้ว่าทางรถไฟส่วนใหญ่ในพื้นที่ตอนกลางและตะวันออกจะถูกสร้างขึ้นด้วยรางกว้าง (Broad Gauge) ขนาด 5 ฟุต 6 นิ้ว (1,676 มม.) แต่มีการสร้างทางรถไฟรางแคบ (Narrow Gauge) ขึ้นในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะในรัฐออนแทรีโอและภูมิภาคแอตแลนติกแคนาดา เนื่องจากมีค่าใช้จ่ายในการก่อสร้างต่ำกว่า อย่างไรก็ตาม ทางรถไฟรางแคบมีความเปราะบางต่อปรากฏการณ์ดินยกตัวจากน้ำแข็ง (Frost Heaving) ซึ่งส่งผลให้เกิดการเบี่ยงเบนของผิวหน้าทางวิ่งได้ง่ายกว่ารางกว้าง

ระบบรางแคบที่สำคัญในแคนาดา

ระบบรางแคบที่แพร่หลายที่สุดในแคนาดาคือขนาด 3 ฟุต 6 นิ้ว (1,067 มม.) ซึ่งถูกนำมาใช้ในโครงการสำคัญหลายแห่ง ดังนี้:

• ทางรถไฟนิวฟันด์แลนด์ (Newfoundland Railway): มีระยะทางยาวที่สุดประมาณ 969 ไมล์ (1,559 กม.)
• ทางรถไฟในออนแทรีโอ: ได้แก่ สาย Toronto and Nipissing และ Toronto, Grey and Bruce ซึ่งมีระยะทางรวม 304 ไมล์ (489 กม.)
• ทางรถไฟเกาะปรินซ์เอ็ดเวิร์ด (Prince Edward Island Railway): ระยะทาง 280 ไมล์ (450 กม.)
• ทางรถไฟนิวบรันสวิก (New Brunswick Railway): ระยะทาง 189 ไมล์ (304 กม.) ในหุบเขาแม่น้ำเซนต์จอห์น

รายละเอียดรายภูมิภาค

นิวฟันด์แลนด์ (Newfoundland)

การก่อสร้างทางรถไฟนิวฟันด์แลนด์ขนาด 3 ฟุต 6 นิ้ว เริ่มต้นในปี 1881 และเสร็จสมบูรณ์จนเชื่อมต่อกับท่าเรือเฟอร์รี่ Port aux Basques ในปี 1898 ทางรถไฟสายนี้ถือเป็นเส้นเลือดใหญ่ทางเศรษฐกิจเนื่องจากในขณะนั้นยังไม่มีถนนเชื่อมต่อ แต่ประสบปัญหาขาดทุนอย่างต่อเนื่องจนรัฐบาลนิวฟันด์แลนด์ต้องเข้าดูแลในปี 1923 และถูกโอนย้ายไปยังการรถไฟแห่งชาติแคนาดา (Canadian National Railways - CN) เมื่อนิวฟันด์แลนด์เข้าเป็นส่วนหนึ่งของแคนาดาในปี 1949

หลังจากการสร้างทางหลวง Trans-Canada Highway เสร็จสิ้นในปี 1965 การขนส่งสินค้าส่วนใหญ่ได้เปลี่ยนไปใช้รถบรรทุก แม้จะมีการนำระบบเฟอร์รี่รถไฟรางมาตรฐานมาใช้โดยการเปลี่ยนชุดล้อ (Trucks) ของตู้สินค้าให้เป็นรางแคบเพื่อวิ่งในเกาะ แต่ปริมาณการใช้งานก็ลดลงอย่างมาก จนกระทั่งมีการยกเลิกการใช้งานในปี 1988 ซึ่งในขณะนั้นทางรถไฟนิวฟันด์แลนด์เป็นระบบรางแคบที่ยาวที่สุดในอเมริกาเหนือ

เกาะปรินซ์เอ็ดเวิร์ด (Prince Edward Island)

ทางรถไฟเกาะปรินซ์เอ็ดเวิร์ดเริ่มสร้างในปี 1871 ด้วยขนาด 3 ฟุต 6 นิ้ว แต่ประสบปัญหาด้านงบประมาณและการก่อสร้างที่ไม่มีทิศทางชัดเจน จนนำไปสู่ภาวะล้มละลายของอาณานิคม เมื่อเกาะปรินซ์เอ็ดเวิร์ดเข้าร่วมกับแคนาดาในปี 1873 รัฐบาลกลางจึงรับช่วงดูแลและเปลี่ยนขนาดรางเป็นรางมาตรฐาน (Standard Gauge) ในช่วงทศวรรษ 1920 ถึง 1930 ก่อนจะถูกยกเลิกการใช้งานทั้งหมดในปี 1989

โนวาสโกเชียและนิวบรันสวิก (Nova Scotia & New Brunswick)

ทางรถไฟรางแคบสายแรกในแคนาดาไม่ใช่สายขนส่งสาธารณะ แต่เป็นทางรถไฟขนส่งถ่านหิน Lingan Colliery Tramway ในเกาะเคปเบรตัน ซึ่งสร้างขึ้นในปี 1861 โดยใช้ม้าลากจูงก่อนจะเปลี่ยนมาใช้รถจักรไอน้ำในปี 1866 ส่วนในนิวบรันสวิก ทางรถไฟ New Brunswick Railway ถูกสร้างขึ้นในทศวรรษ 1870 ก่อนจะถูกเปลี่ยนเป็นรางมาตรฐานและถูกควบรวมเข้ากับ Canadian Pacific Railway ในปี 1890

ออนแทรีโอ (Ontario)

สาย Toronto, Grey and Bruce (TG&BR) และ Toronto and Nipissing (T&NR) ซึ่งเริ่มให้บริการในปี 1871 ถือเป็นทางรถไฟรางแคบสำหรับขนส่งผู้โดยสารสาธารณะสายแรกๆ ในทวีปอเมริกาเหนือ โดยเลือกใช้ขนาดราง 3 ฟุต 6 นิ้ว ตามคำแนะนำของ Carl Abraham Pihl วิศวกรใหญ่ของการรถไฟรัฐนอร์เวย์

สถานะในปัจจุบัน

ปัจจุบัน ระบบรางรถไฟเกือบทั้งหมดในแคนาดาได้เปลี่ยนเป็นรางมาตรฐาน (Standard Gauge) โดยระบบรางแคบที่ยังคงหลงเหลืออยู่และมีการใช้งาน (ข้อมูลถึงปี 2015) คือสาย White Pass and Yukon Route ซึ่งมีการนำตู้รถไฟบางส่วนจากทางรถไฟนิวฟันด์แลนด์ที่ปิดตัวลงมาใช้งานต่อ