การรถไฟแห่งชาติซิมบับเว (NRZ) ประวัติศาสตร์และวิกฤตการณ์

การรถไฟแห่งชาติซิมบับเว (NRZ) เป็นรัฐวิสาหกิจที่ดำเนินงานระบบรถไฟแห่งชาติของประเทศซิมบับเว โดยมีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่เมืองบูลาวาโย (Bulawayo) ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1893 และบริหารงานภายใต้พระราชบัญญัติของรัฐสภา โดยมีศูนย์บริหารจัดการเชิงพาณิชย์อยู่ที่เมืองฮาราเร (Harare) และศูนย์ส่งกำลังบำรุงอยู่ที่เมืองกเวรู (Gweru) ระบบรถไฟของซิมบับเวส่วนใหญ่ถูกสร้างขึ้นในช่วงศตวรรษที่ 20

ประวัติศาสตร์การก่อตั้งและการเติบโต

ประวัติศาสตร์ของ NRZ เริ่มต้นจากการก่อตั้งบริษัท Bechuanaland Railway Company เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม ค.ศ. 1893 ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเป็น Rhodesia Railways Ltd (RR) ในวันที่ 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1899

ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น บริษัท Mashonaland Railway Company (MRC) ได้ถูกก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1897 และได้ควบรวมกิจการกับบริษัทรถไฟขนาดเล็กอื่นๆ เช่น Ayrshire Gold Mine & Lomangundi Railway Company และ Beira & Mashonaland Railway จนกระทั่งในที่สุด MRC ถูกควบรวมเข้ากับ Rhodesia Railways Ltd ในวันที่ 31 มีนาคม ค.ศ. 1937

ในปี ค.ศ. 1938 บริษัทมีหัวรถจักร 236 คัน, รถราง 2 คัน, ตู้โดยสาร 360 ตู้ และตู้สินค้า 4,364 ตู้ และเติบโตอย่างมากจนถึงปี ค.ศ. 1965 ซึ่งมีหัวรถจักร 427 คัน, ตู้รถไฟรวม 11,000 ตู้ และพนักงานกว่า 29,000 คน โดยขนส่งผู้โดยสารมากกว่า 4 ล้านคนต่อปี

การโอนเป็นของรัฐและการเปลี่ยนแปลงเครือข่าย

ในวันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 1947 Rhodesia Railways Ltd กลายเป็นของรัฐบาล Southern Rhodesia และดำเนินงานในดินแดนนั้น รวมถึง Northern Rhodesia และ Bechuanaland ด้วย โดยยังคงใช้ชื่อเดิม จนกระทั่งมีการจัดตั้งสหพันธรัฐ Rhodesia และ Nyasaland ในปี ค.ศ. 1953 ซึ่งทำให้รถไฟถูกควบคุมโดยรัฐบาลกลาง

เครือข่ายรถไฟมีการเปลี่ยนแปลงหลายครั้ง เช่น การขายเส้นทาง Beira Railway ให้กับรัฐบาลอาณานิคมโปรตุเกสในปี ค.ศ. 1949 และการขายส่วนของเส้นทาง Mafeking–Ramatlhabama ให้กับ South African Railways ในปี ค.ศ. 1959

การเปลี่ยนผ่านสู่ National Railways of Zimbabwe

เมื่อประเทศเปลี่ยนชื่อเป็น 'Zimbabwe Rhodesia' ในวันที่ 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1979 รถไฟจึงถูกเรียกว่า 'Zimbabwe Rhodesian Railways' ในช่วงเวลาสั้นๆ และเมื่อสาธารณรัฐซิมบับเวก่อตั้งขึ้นในวันที่ 1 พฤษภาคม ค.ศ. 1980 จึงได้ชื่อว่า การรถไฟแห่งชาติซิมบับเว (National Railways of Zimbabwe - NRZ) อย่างเป็นทางการ

ความก้าวหน้าและวิกฤตการณ์

ในปี ค.ศ. 1983 NRZ เริ่มโครงการไฟฟ้าแรงสูงในเส้นทางระหว่างฮาราเรและดาบูกา (Dabuka) ระยะทาง 305 กิโลเมตร ซึ่งแล้วเสร็จในปี ค.ศ. 1985 อย่างไรก็ตาม ในปี ค.ศ. 1987 NRZ ได้สละสิทธิ์ความเป็นเจ้าของเส้นทางในบอตสวานา ซึ่งนำไปสู่การก่อตั้ง Botswana Railways

ในปี ค.ศ. 1996 รัฐบาลซิมบับเวได้ให้สัมปทานแก่ New Limpopo Projects Investments Ltd (NLPI) เพื่อสร้างเส้นทางเชื่อมต่อระหว่างบูลาวาโยและเบทบริดจ์ (Beitbridge) เพื่อให้การเชื่อมต่อกับแอฟริกาใต้ทำได้รวดเร็วขึ้น ซึ่งเปิดใช้งานในปี ค.ศ. 1999

การเสื่อมถอยและวิกฤตเศรษฐกิจ

หลังจากการเปิดเสรีอุตสาหกรรมการขนส่งในปี ค.ศ. 1997 NRZ สูญเสียการผูกขาดและเริ่มประสบปัญหาขาดทุนอย่างหนัก ซึ่งซ้ำเติมด้วยวิกฤตเศรษฐกิจของประเทศ การขาดการบำรุงรักษา อะไหล่ที่ขาดแคลน และอุปกรณ์ที่ล้าสมัย ทำให้บริการลดลงอย่างมาก

เนื่องจากปัญหาการขาดแคลนไฟฟ้าและน้ำมันดีเซลที่ต้องนำเข้า NRZ จึงต้องนำรถไฟไอน้ำกลับมาใช้ใหม่ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2004 เพื่อใช้ถ่านหินที่มีอยู่ภายในประเทศ

ในปี ค.ศ. 2009 เส้นทางไฟฟ้าแรงสูงระหว่างฮาราเรและกเวรู/ดาบูกา กลายเป็นอัมพาตเนื่องจากการขาดการบำรุงรักษาและการลักลอบขโมยอุปกรณ์สายส่งไฟฟ้า ซึ่งทำให้ต้องกลับไปใช้หัวรถจักรดีเซลแทน

บทสรุป

การรถไฟแห่งชาติซิมบับเวสะท้อนถึงประวัติศาสตร์การเมืองและเศรษฐกิจของประเทศ โดยเริ่มต้นจากยุคอาณานิคมที่รุ่งเรืองและเติบโตอย่างรวดเร็ว แต่ต้องเผชิญกับวิกฤตการณ์ที่เศรษฐกิจตกต่ำและการจัดการที่ขาดประสิทธิภาพ ทำให้ระบบรางในปัจจุบันต้องต่อสู้เพื่อความอยู่รอดและการฟื้นฟู